De lessen van Fukushima

Symposium : Kernongeluk Fukushima 2011 – Japan

13 mei 2011 14:00 tot 18:00 Locatie KIVI NIRIA gebouw Prinsessegracht 23, Den Haag; sprekers: Dr. ir. Jan Leen Kloosterman (TU Delft); Ir. Folkert Draaisma (Nucleair Research & consultancy Group); Mario van der Borst (RWE).    De presentaties zijn hier te downloaden.

Fukushima Dai Ichi units 1 t/4 (vrnl), vijf dagen na de aardbeving

Op 11 maart 2011 werd Japan opgeschrikt door een aardbeving met een kracht van 9,1 op de schaal van Richter, erg dicht bij de zwaarste aardbeving ooit gemeten van 9,4. Door rigoureuze voorschriften die al jaren gelden in Japan t.a.v. een aardbevingsbestendige bouwwijze, bleef de schade beperkt. De op de beving volgende tsunami veroorzaakte echter een ramp, die naar verwachting méér dan 20.000 doden heeft veroorzaakt, en onvoorstelbaar veel schade.

Van de 6 kernreactoren van Fukushima waren slechts de oudste drie (unit 1 t/m3)  in gebruik, maar ook die schakelden bij de beving direct volgens plan uit. Vooralsnog gaat men ervan uit dat alle centrales zonder ernstige schade de beving hebben doorstaan. Wel was de netstroom uitgevallen en moest overgeschakeld worden naar dieselgeneratoren voor de noodkoeling. Maar dat verliep vlekkeloos.

Ook de tsunami lijkt voor de reactoren geen probleem geweest te zijn, maar veroorzaakte wel grote schade aan de bijgebouwen en installaties, waardoor zich de nucleaire ramp ontwikkelde waarvan we allemaal de angstaanjagende beelden kennen.

Op het symposium beperkten de sprekers zich grotendeels tot het geven van de feiten. Ik zal in mijn analyse een paar stappen verder gaan en zowel duiden wat er volgens mij aan de hand was, als conclusies trekken voor de toekomst. Dat is nu eenmaal het luxueuze voorrecht van de onafhankelijke blogger.

De oorzaak van de ramp

Na het uitvallen van de net-elektriciteit door de aardbeving was er door de noodvoorzieningen normaliter ruimschoots voldoende tijd geweest om de stroomtoevoer weer te herstellen. In dat geval was er niets ernstigs gebeurd.

Maar… al waren de centrales nog wel berekend op de opgetreden zeer zware aardbeving, de ontwerpcriteria hielden slechts rekening met een tsunami van 5,7 meter, niet met één van 12 meter zoals deze. En dat “niet rekenen op een tsunami van meer dan 5,7 meter” moet u heel letterlijk nemen. Alle noodsystemen stonden gewoon op maaiveld: de generatoren, de brandstoftanks van de generatoren, de schakelhuizen en de turbinehuizen.

Met als gevolg dat bij de tsunami in ieder geval de brandstoftanks wegspoelden (zie de luchtfoto’s), en de generatoren stilvielen. Of ze ook nog onder water kwamen te staan is al niet meer belangrijk: zonder brandstof was het toch al snel afgelopen met de noodstroomvoorziening.

De weggespoelde brandstoftanks voor de noodaggregaten

Een aantal extra noodkoelingen konden nog een tijdje werken op accu’s maar toen die op waren, was er niets meer dat oververhitting kon voorkomen.

Toen begon een race tegen de klok: de warmteproductie na het uitzetten van een reactor loopt heel snel terug van 6% van het thermische vermogen van de centrale, tot minder dan 0,5%  (na één dag).

Warnteproductie daalt in 1 dag van 6% tot 0,5% van het thermsiche vermogen

Maar die 0,5% is toch nog een flinke hoeveelheid warmte: zonder extra koeling van buitenaf blijft de temperatuur oplopen en stevenen de drie pas afgeschakelde reactoren af op een meltdown.

Op het moment dat de splijtstofelementen te heet worden, reageert de omhulling van het  nucleaire materiaal (zirconium) met het water en produceert grote hoeveelheden waterstof. Toen de druk in het eerste vat te hoog werd en men moest ontluchten, kwam de waterstof in het gebouw terecht, dat toen ontplofte, zoals te verwachten was. Dit gebeurde in alle drie de uitgeschakelde centrales. Toen was de ravage compleet.

We zijn via het journaal getuige geweest van de vele wanhopige pogingen om koeling toe te voeren, maar de centrales waren niet alleen radioactief door droogkokende reactoren en opslagbassins, maar ook nog eens zeer slecht bereikbaar door het vele puin. Het bleek onmogelijk om de processen onder controle te krijgen.

Ik zal niet op het verdere verloop ingaan, maar op dit moment is er één volledige meltdown (unit 1), twee gedeeltelijk gesmolten kernen (units 2 en 3), en een gedeeltelijk gesmolten voorraad opgeslagen kernmateriaal (unit 4).

In het overzicht van vandaag van de veiligheidssituatie van de vier betrokken centrales geldt nog voor bijna de helft van de aspecten een hoogste alarmfase, dus de situatie is nog lang niet onder controle.

Wat ging er mis?

Vanuit ons oogpunt nú, nadat een ramp zich voltrokken heeft, zijn er erg veel fouten gemaakt. Ik noem er een paar:

– de veel te lage tsunami-specificatie
– te weinig en te late aanpassingen van veiligheidssystemen na de lessen uit de ramp in Three Miles Island, die men in het Westen wel heeft gedaan
– de uiterst kwetsbare opstelling van essentiële apparatuur
– de vreemde en onbeschermde plaats van het splijtstof opslagreservoir
– het niet opmerken dat het reservoir droogkookte
– het niet filteren van afgeblazen gassen op radioactieve deeltjes
– de afwezigheid van een scenario voor het omgaan met een groot ongeluk

Ik ben echt verbijsterd dat dit mogelijk was, terwijl je er toch van uit kunt gaan dat het ontwerp door uiterst kundige ingenieurs is gemaakt. Hoe kan dit dan toch gebeurd zijn…

Hoe was dit mogelijk?

Mijn persoonlijke analyse als buitenstaander is de volgende.

De afgelopen 50 jaar is over de veiligheid van kerncentrales steeds het volgende gezegd: het is een enorm kleine kans op een enorm grote catastrofe. Bij een ”worst case” kernramp stelde ik me een wereldomvattende ernstige besmetting voor en honderdduizenden doden. Niet bewust een associatie met een grote kernbom, maar meer met de schaal ervan.

Ik heb het idee dat dit angstbeeld ook bij de ontwerpers van centrales leefde. Alles moest gedaan worden om een verschrikkelijke kernramp te voorkomen, dus werden voor alle aspecten specificaties gemaakt, werden veel slimme en redundante noodsystemen ontworpen, enorme beveiligingsconstructies aan het ontwerp toegevoegd, en werd er zeer goed op gelet dat men alle specificaties ook keurig haalde. Iedereen ging er daarna van uit dat men genoeg gedaan had om een ongeluk te voorkomen.

Reactor ontwerp met wet-well beveiliging (de torusconstructie)

Niemand hield er dus rekening mee dat er wellicht tóch een ernstig ongeluk kon gebeuren, of dat er een fout in de specificaties zou kunnen zitten. Was die gedachte misschien té bedreigend om aandacht aan te besteden?

Niemand heeft zich dus afgevraagd: OK, we hebben alles exact volgens de specs gebouwd, maar wat als er toch iets heel geks gebeurt?

Stel dat we tóch een nog hogere tsunami krijgen, is het dan wellicht handig om de noodsystemen binnen een veilige containment te zetten? Of gewoon op een hogere constructie?

Stel dat er een ontploffing is, of een falen van alle koelsystemen: hoe kunnen we dan van op afstand toch koelen? Als we nou eens een aantal loze leidingen inbouwen naar een heuvel in de buurt, met een flink reservoir, en aangesloten op een waterleidingsysteem, waardoor onbeperkte hoeveelheden water automatisch door de zwaartekracht naar alle noodzakelijke plekken in de centrale stroomt, zo gauw we een klep openzetten, als echt al het andere faalt?

En als we nou eens een afzonderlijk pompsysteem inbouwen dat los van het elektrische systeem van de site op afstand op een noodaggregaat aangesloten kan worden in het geval er in het hele complex geen stroom meer is en het terrein niet begaanbaar is?

Angst voor de publieke opinie

Uiteraard wekken dergelijke voorzieningen niet bepaald vertrouwen bij autoriteiten en burgers. Die willen horen dat het veilig is, niet wat er allemaal nog mogelijk is als het flink mis gaat.

Ik denk dat uiteindelijk zal blijken dat de overweging dat men publiek en opdrachtgever niet durfde te verontrusten met voorzieningen voor het geval van een groot ongeluk, de oorzaak was van de totale afwezigheid van dergelijke eenvoudige voorzieningen in het ontwerp. En ik heb het idee dat precies hetzelfde zou kunnen gelden voor de centrales die we hier in het westen hebben gebouwd, waar de publieke opinie nóg gevoeliger is voor dit soort signalen.

Toch kunnen we rustig concluderen dat, als men een groepje studenten op de “but what if…” problematiek had gezet, en hun simpele aanwijzingen had opgevolgd (ik neem aan dat ze dezelfde oplossingen hadden bedacht als ik in mijn “stel dat… alinea’s), wat een verwaarloosbare kostprijsverhoging tot gevolg had gehad, Fukushima maar een week of twee in het nieuws was geweest, en na herstel van de weggeslagen koelsystemen weer gewoon in productie had kunnen gaan, als die überhaupt schade hadden opgelopen.

Het valt in de sprekers van het symposium te prijzen dat er totaal geen sprake was van de opstelling: “zoiets kan hier nooit gebeuren”. Er werd daarentegen ronduit gesteld dat het juist nodig is om niet naar de Japanse fouten te kijken en te stellen dat die hier niet gemaakt zijn, maar te zoeken naar analoge blinde vlekken die net zo goed in onze ontwerpen kunnen zijn geslopen. Als deze houding overheerst in de nucleaire industrie, dan wordt maximaal lering getrokken uit dit grote ongeval. Zo hoort het.

Deze paragraaf is mijn bijdrage aan dat zelfonderzoek.

De radiologische gevolgen van Tsjernobyl

Er is in Fukushima een gigantische hoeveelheid radionucliden (jodium-131 en cesium -137) vrijgekomen: bij elkaar meer dan 136 PBq  (= 136 x 10^15 Bequerel). Toch steekt dat gunstig af bij Tsjernobyl, waar ruim tien maal zoveel is vrijgekomen. Bovendien zijn bij Tsjernobyl ook grote hoeveelheden minder goed oplosbare stoffen als strontium en kernbrandstof met uranium en plutonium vrijgekomen. Dat is in Fukushima niet aan de orde.

De explosie in de kern, en de kernbrand daarna in Tsjernobyl vormden het ernstigst denkbare nucleaire inferno. Zeer veel kernmaterie werd rechtstreeks de lucht ingeblazen en de reddingswerkers begaven zich in dodelijke straling.

Dit leidde uiteindelijk tot in totaal 56 direct gerelateerde doden, voornamelijk onder de reddingswerkers. Er is in de meest besmette gebieden in Wit Rusland ook een flinke toename (in de orde van duizenden gevallen) van schildklierkankerpatiënten, maar die zijn slechts in 15 gevallen aanleiding tot overlijden geweest.

Uit de onderzoeken na Hiroshima en Nagasaki weten we dat er zelfs bij dermate hoge blootstelling slechts bij hoge uitzondering sprake is geweest van beschadigd DNA dat geresulteerd heeft in geboortedefecten. Van de veel lagere blootstelling na ongelukken met kerncentrales zijn dan ook op dit gebied geen grote gevolgen te verwachten.

Los van allerlei uit de lucht gegrepen aantallen van boven de 100.000 te verwachten “sluipende doden” is er ook een onderzoek dat aangeeft dat voor de Tsjernobyl ramp nog met ca. 4000 extra doden gerekend kan worden, als men over de meest besmette gebieden een 1% toename van de kans op overlijden door kanker aanhoudt. Deze verhoging is te beperkt om met epidemiologisch onderzoek aan te kunnen tonen.

De grote aantallen slachtoffers die uit sommige berekeningen volgen, komen voort uit de de aanname van een minuscuul hogere sterfkans als gevolg van stralingsdoses van onder de 50 mSv (milliSievert). Een heel kleine kans vermenigvuldigd met een heel grote groep (bijna heel West Europa)  levert natuurlijk toch nog vele duizenden theoretische sterfgevallen op.  En hoe verder van het ongeluk, hoe lager de straling, en hoe groter de groep. Dit effect is nooit gemeten, maar komt voort uit de gedachte dat véél straling heel slecht is, en dat weinig straling dus ook wel een beetje slecht zal zijn. Dit heet het Linear no-threshold model (LNT).

Stralingshormese

Onze vrienden van DeGroeneRekenkamer hebben echter regelmatig de stralingshormese aan de orde gesteld: het effect  dat deze lage stralingsniveaus juist via een enzymatische immuniteitsreactie het lichaam wapenen tegen kanker, wat leidt tot minder sterfgevallen. Dit effect zou dus betekenen dat er bovenop de 56 doden van Tsjernobyl niet nog eens duizenden andere bijkomen, maar dat er door de ramp zelfs netto levens gered kunnen zijn. Dat zullen we overigens nooit te weten komen, want zowel het aantal extra overlijdens volgens  de LNT berekening, als het aantal extra overlevenden door het Hormese effect is op de betrokken populatie veel te klein om ooit meetbaar te kunnen zijn.

Gezondheidseffecten van zeer lage doses straling, vier benaderingen

Over deze stelling heb ik in de pauze gesproken met de spreker over de gevolgen van de straling, ir Draaisma, en die bleek uiteraard deze theorie te kennen. Sterker nog, hij kende veel voorbeelden van onderzoeken. De resultaten waren echter in zijn ogen niet dermate solide dat de overheid zou moeten gaan aansturen op het verhogen van de omgevingsstraling. Ook bleef hij het verstandig vinden om als overheid met een zorgplicht voor personeel dat met straling moet werken, deze straling zo laag mogelijk te houden.

Maar al waren de resultaten in zijn ogen moeilijk significant te noemen, er werd wel in zo goed als alle gevallen een lagere sterfte en lager voorkomen van kanker geconstateerd bij groepen die met een verhoogd stralingsniveau te maken hadden gehad. En nooit het omgekeerde, wat vereist is voor de LNT benadering. We waren het dus snel eens dat je nooit slachtoffers mag claimen als gevolg van de blootstelling van zeer veel mensen aan zeer weinig straling volgens de LNT methode. Dat is ook sinds enige tijd het standpunt van de organisatie die hierover gaat.

Dus, hoe afschuwelijk de gevolgen voor de ca. 100 dodelijke slachtoffers en de paar duizend mensen die te maken hebben met kanker of stralingsziekte door Tsjernobyl ook zijn, het gevreesde catastrofale effect op de gezondheid van de bevolking van Europa is achterwege gebleven. Zeker als je het vergelijkt met de vele duizenden doden die jaarlijks nog steeds vallen bij bv. de winning van steenkool.

De radiologische gevolgen van Fukushima

De aard van de ramp in Fukushima is totaal anders dan die van Tsjernobyl. Die laatste was echt eigen aan dat ontwerp, en is niet te vergelijken met onze westerse centrales. Fukushima, de kernramp in slow-motion, is dat wel. Wie beweert dat dit ook in Europa kan gebeuren heeft in principe geen ongelijk.

Maar wat zijn de gevolgen  van Fukushima? Wat kunnen we al zeggen over stralingsslachtoffers en gezondheidsschade? Welnu, de ergste twee slachtoffers zitten inmiddels weer thuis, nadat ze waren opgenomen wegens stralingsschade aan hun voeten in de vorm van een rode huid omdat er radioactief water in hun laarzen gelopen was. De derde was niet eens opgenomen. Hun genezing zal volledig zijn. Zij hebben 250 mSv opgelopen, wat in Nederland precies de maximaal toegestane eenmalige dosis voor veiligheidspersoneel is in geval van een belangrijke interventie.

Andere reddingswerkers hebben 150 – 200 mSv (8 man) en 100 – 150 mSv (11 man) opgelopen. Allemaal onder de toegestane limiet, waarbij geen gevolgen verwacht worden, afgezien van een zeer kleine toename van de kans op kanker, nl 2% bij200mSv.

Het is duidelijk dat er in Japan zorgvuldig omgegaan is met het reddingspersoneel, en dat er geen enkele overeenkomst is met de liquidators van Tsjernobyl.

Om dit in perspectief te plaatsen:

Bij 1000 mS treedt stralingsziekte op, dit is uiteraard zeer ongewenst.
Voor het redden van mensenlevens is in Nederland een eenmalige dosis van 750 mSv het toegestane maximum.
Voor normaal werk met radioactief materiaal is 20 mSv per jaar acceptabel.
Voor normale burgers geldt een straling van 1 mSv per jaar als maximum.

Besmettingsgevaar

Er is ook een groot gebied besmet, en er komen allerlei berichten in de pers over besmet voedsel.

Zo werd in een grasveld een besmetting met 5000 Bq/m2 gemeten. Maar als je innig verstrengeld met je geliefde in dat gras ligt, neemt de hoeveelheid radioactief materiaal op die m2  toe tot maar liefst 21.000 Bq: een menselijk lichaam bevat van nature al 8000 Bq aan radioactieve elementen.

De meest zorgwekkende voedselbesmetting was spinazie met 30.000 Bq per kilo. Die is uiteraard uit de handel genomen, maar ook bij consumptie was er geen merkbaar effect op de volksgezondheid te verwachten geweest als hij eerst een paar weken ingevroren was, want het was grotendeels jodium 131 en dat heeft een halfwaardetijd van 8 dagen.

Nederlandse journalisten zijn door een radioactieve wolk gereden en hebben daarbij een stralingsdosis opgelopen van 70 uSv (microSievert) door ingeademd jodium. Dat gaf enige onrust, tot hen werd meegedeeld dat dat overeenkomt met een gezondheidsrisico van het roken van 7 sigaretten. Waarbij opgemerkt kan worden dat de bestraling die ze opgelopen hadden tijdens de retourvlucht Schiphol – Tokio al 100 uSv was.

Die besmetting moet je dus in perspectief zien, al is op een paar geconcentreerde plekken in de zone rond de centrales wel degelijk een veel te sterk stralingsniveau gemeten.

Veruit de grootste hoeveelheid radioactieve stoffen is in zee terecht gekomen. Maar ook daar zijn de concentraties laag. Op 100km van de centrale is het al verdund tot 10Bq/l.  Midden in de “wolk” besmet water die in noordoostelijke richting wegdrijft, op enige honderden kilometers afstand van Fukushima, is de besmetting nu 1Bq /liter. Dus honderd keer zo laag als in een mens. Er wordt geen invloed op het marine leven verwacht.

De slachtofferloze ramp

Het is nog te vroeg voor een definitieve conclusie, maar onder sterk voorbehoud kunnen we dus concluderen dat, als er geen grote radioactieve uitstoot meer plaatsvindt, er geen personele ongelukken plaatsvinden bij het verder onder controle krijgen van de centrales, en er op een goede manier met de besmette gebieden wordt omgegaan, er wellicht geen enkel blijvend meetbaar gevolg voor de volksgezondheid van de Japanners zal optreden als gevolg van deze extreem grote ramp. En dat terwijl werkelijk alles mis ging wat er mis kon gaan, en er zelfs een volledige meltdown heeft plaatsgevonden.

Het is in dit verband goed om tot ons door te laten dringen dat de uitzonderlijk grote natuurramp die ook de aanleiding van de Fukushima problemen was, meer dan 20.000 doden en een onvoorstelbaar leed heeft veroorzaakt voor de Japanse bevolking. Misschien moet ik me eigenlijk schamen dat ik zo vaak het woord ramp heb gebruikt in verband met de kerncentrales…

Toch wil ik zeker niet de indruk wekken dat ik de ophef over de gebeurtenissen in Fukushima onterecht vind. Het is wel degelijk een zeer ernstig ongeluk, dat nooit had mogen gebeuren, met verstrekkende gevolgen. Maar het is wel van een totaal andere orde dan het apocalyptische beeld dat bij bijna iedereen bestond van een worst-case kernramp. Terwijl het er – absurd genoeg – naar uitziet dat dat extreme angstbeeld juist mede geleid heeft tot het ontstaan van deze ramp.

 

De volle grote zaal van het Kivi in Den Haag

Wat moet er nu gebeuren?

Ik herhaal mijn al eerder gedane suggestie: bouw voortaan een veilige centrale, maar heb het gezonde verstand om hem desondanks voor te bereiden op een ernstig ongeval. Dit had de radioactieve uitstoot van, en de schade aan Fukushima hoogstwaarschijnlijk voorkomen.

Verder blijkt er geen goede kennisstructuur te zijn waarin blinde vlekken, zoals die voor een te hoge tsunami, worden voorkomen. Zo stelt de IAEA wel richtlijnen op, maar worden die allemaal door de landen aangepast aan de locale situatie, belangen en gebruiken. Uiteindelijk voeren de landen zelf de controle uit en geven ze de vergunningen. De IEAE heeft niets te vertellen, die kan alleen adviseren. Aangezien een kernindustrie nooit mogelijk is zonder de sterke wil en inbreng van de staat, bevindt zich hiermee regelgeving, controle, stimulering en realisatie van kernenergie in één hand: de locale overheid. Dit is een complexe belangenverstrengeling, die wel problemen moét geven. Dit is de VS al in de 70er jaren onderkend rond de Atomic Energy Commission, die toen dan ook opgesplitst is, maar lijkt op wereldschaal nog steeds niet goed opgelost te zijn.

Een kennis van me die deskundig is op het gebied van risicoanalyse verklaarde de ontwerpers van de Fukushima centrales voor gek.  Achteraf gezien is duidelijk dat er inderdaad totaal niet nagedacht is over het geval dat er tóch een ongeluk zou plaatsvinden. Het lijkt me uitgesloten dat zoiets bij een uitgebreide veiligheidsanalyse over het hoofd gezien wordt. Vandaar mijn vermoeden dat hier de eerder genoemde politiek-psychologische argumenten meegespeeld hebben.

In de toekomst moet zoiets niet meer mogelijk zijn.

Het IEAE, of een andere volledig onafhankelijke instantie, moet zich over deze problematiek buigen, en kunnen ingrijpen bij ontwerpen of projecten die in aanbouw zijn, wanneer ze daar aanleiding toe ziet. Angst voor de publieke opinie mag daarbij geen rol meer spelen.

Stoppen met kernenergie?

Op het moment wordt ca17% van de elektriciteit opgewekt met kernenergie, door ca 450 voor het merendeel oude kleine centrales. In west europa is het aandeel 35%.

Van de totale wereld energieproductie is dat zo’n 2% elektrisch of 5% thermisch.

Om dit marktaandeel de komende 40 jaar te behouden bij een stijgende elektriciteitsvraag, zal de nucleaire industrie alle zeilen moeten bijzetten om 500 grote nieuwe centrales te realiseren. Op het moment zijn er 60 in aanbouw, en vóór de Fukushima ramp was de (recent wel erg optimistisch bijgestelde) verwachting van de IAEA dat er al tegen 2030 nog eens ca 350 bij zouden komen.

Het sluiten van de huidige centrales en het stoppen van de nieuwbouw zou leiden tot een enorme toename van het gebruik van fossiele brandstoffen. Er is namelijk geen alternatieve technologie beschikbaar die dermate grote hoeveelheden energie kan produceren. Deels omdat het decennia zou duren om de productiecapaciteit ervoor op te schalen, en deels omdat van alle bekende alternatieve technologieën de kostprijs, inclusief inpassing in het net, dermate hoog is dat die een diepe wereldwijde  economische recessie zou veroorzaken.

De economieën die beslissen over de energieproductie in de toekomst zijn India en China, in 2050 samen goed voor de helft van het wereld energiegebruik. Die hebben beiden zo weinig fossiel dat ze beslist door zullen gaan met kernenergie om de energiehonger van hun in koopkracht groeiende bevolking te stillen. Dat geldt in nog veel sterkere mate voor Japan, dus is het haast ondenkbaar dat men daar het nucleaire programma stillegt, zoals nu gesuggereerd wordt. Aan de harde  randvoorwaarden zal Fukushima niets veranderen.

Voor de opbloeiende nucleaire renaissance in westerse democratieën, mede als gevolg van de angst voor CO2,  zou Fukushima de nekslag kunnen betekenen, wellicht ook omdat de angst voor CO2 weg begint te ebben.

Tot mijn verbazing blijkt deze ontwikkeling zich nog niet echt af te tekenen: de bevolking reageert tot nog toe opvallend kalm. Misschien ook omdat de anti-nucleaire beweging zich tot nu toe bijzonder terughoudend heeft opgesteld, om niet de indruk te wekken profijt te willen slaan uit deze ramp. Misschien slaat het sentiment om wanneer deze beweging op stoom komt met uit Fukushima afgeleide antipropaganda. Dat moet er uiteraard toch van gaan komen.
Anderzijds zou ook de sterk apocalyptische associatie met kernrampen uit het verleden door Fukushima wel eens sterk gematigd kunnen worden, mede door wat er inmiddels over Tsjernobyl bekend is. Die invloed heeft het in ieder geval  op mij gehad.

De stellingname van veel nucleaire voorstanders dat we nucleair tijdelijk nodig hebben op weg naar een duurzame energievoorziening is zoals ik al eerder uitlegde niet een juiste voorstelling van zaken. We kunnen niet zonder nucleair, maar het kan maar een fractie van ons totale fossiele energiegebruik vervangen.  Dit laatste geldt overigens nog veel sterker voor de alternatieve bronnen.

Mijn persoonlijke mening is echter dat vooralsnog nucleair (fusie of splijting) veruit de grootste kans maakt om uiteindelijk over honderd jaar de fossiele brandstoffen van de eerste plaats in onze energieproductie te verdringen.

Om dat mogelijk te maken, moeten we een gezonde nucleaire industrie opbouwen. Dat kost tientallen jaren, en daar moeten we dus nu mee beginnen. Uiteindelijk zijn er tienduizend centrales nodig. Die kunnen alleen veilig en betaalbaar zijn, met een duurzame splijtstofcyclus, als daar vele tientallen jaren hard aan ontwikkeld wordt, wat vele miljarden kost. Die miljarden kunnen alleen door een bloeiende nucleaire industrietak worden opgebracht.

Dat is voor mij de reden om wijze lessen te trekken uit Fukushima, maar daarna toch – zij het uiterst prudent – voort te gaan op de ingeslagen nucleaire weg.

(Met dank aan Dr. ir. Jan Leen Kloosterman voor het beschikbaar stellen van zijn presentatie tbv mijn illustraties, en aan Ir. Folkert Draaisma voor zijn aanvullingen)

Toevoeging (zondagmiddag 15 mei)

De laatste ontwikkelingen in Fukushima zijn niet gunstig. Het gevaar voor nieuwe ernstige uitstoot is nog niet geweken. Voor een betrouwbare en regelmatige update met inside informatie,  zie de twitter account van Diederik Samsom.

Door | 2012-01-28T01:30:49+00:00 15 mei 2011|34 Reacties

34 Reacties

  1. Turris 15 mei 2011 om 08:45 - Antwoorden

    Dank Theo. Uitstekend verslag weer.

    Voor mij is de keuze tussen wind- en kernenergie duidelijk >> kernenergie. Windenergie is de grootste vervuiler van de twee. Kerncentrales kunnen alleen maar veiliger worden.

    Misschien een idee voor climategate.nl makkelijk toegankelijke dossiers te gaan vormen (zoals bij Elsevier-blog) voor verwante categorie onderwerpen zoals: Kernenergie, Gebakken Windhandel, Groene Wadden”pret”, CO2-ongein, Eco-nonsens, Groen & Linkse politiek, IPCC-Klimaatsprookjes, l.b.n.l. Theoretische Klimaatwetenschap.

  2. Maarten 15 mei 2011 om 10:55 - Antwoorden

    Mooi, gedegen en helder geschreven artikel.
    Compliment.

  3. Pieter 15 mei 2011 om 12:07 - Antwoorden

    Van dit soort artikelen houd ik. Genuanceerd en minimaal een poging tot objectiviteit. Mijn complimenten voor de schrijver. Daar kunnen de MSM een voorbeeld aan nemen.
    Als niet techneut, vraag ik me wel af waarom ik zo weinig hoor of lees over thorium reactoren. Die zouden een stuk veiliger nog zijn. Iets voor een volgend artikel?

  4. opastun 15 mei 2011 om 13:05 - Antwoorden

    @ Theo Wolters

    “Tot mijn verbazing blijkt deze ontwikkeling zich nog niet echt af te tekenen: de bevolking reageert tot nog toe opvallend kalm.”

    Nou, ik woon in duitsland en daar is het kompleet anders.
    Hier is totale massa hysterie uitgebroken in media en politiek.
    Het spektrum is verschoven zodat hier nu eigenlijk nog uitsluitend groene partijen bestaan, die wat programma betreft, erover wedijveren wie het snelste en vroegste uistap scenario heeft. En dat zijn op dit moment niet meer de originele groenen.
    Over de energie politiek wordt hier door een zgn “Ethik Kommission” besloten, die voornamelijk uit geestelijken, filosofen en andere kunstenaars bestaat. Een voorlopig eindrapport is afgelopen week al uitgelekt. Het kwam tot stand, zonder de weinige wetenschappers en dekundigen van deze kommissie te raadplegen of te betrekken. Het land kan dus nu meteen beginnen met de economische zelfmoord. Met alleen de klimaat politiek zou dat nooit zo snel gaan.

    Bedankt voor het goede artikel,
    Jan Stunnenberg

  5. Theo Wolters
    Theo Wolters 15 mei 2011 om 15:18 - Antwoorden

    Toevoeging (zondagmiddag 15 mei)

    De laatste ontwikkelingen in Fukushima zijn niet gunstig. Het gevaar voor nieuwe ernstige uitstoot is nog niet geweken. Voor een betrouwbare en regelmatige update met inside informatie, zie de twitter account van Diederik Samsom.

  6. Koos Tjalma 15 mei 2011 om 17:24 - Antwoorden

    Ach, het is maar wat je ernstig vindt. Een deel van de reactoren is waarschijnlijk onherstelbaar vernield, deels door de tsunami en deels door de H2 ontploffingen. Dat is natuurlijk forse schade.
    Er is extra radio activiteit in de omgeving gekomen en die komt er af en toe nog steeds maar de doses zijn erg klein. Wanneer je na de tsunami al die tijd in je nakie in de buurt van de Fukushima reactoren was blijven staan had je alles bij elkaar in de orde van 20 mili Sievert aan straling gekregen. Dat stelt weinig voor. Het is wel veel meer dan ‘normaal’, tenzij je in delen van de Languedoc, Iran of China leeft, daar krijgen de (overigens gezonde) bewoners een dergelijke stralingshoeveelheid bijna wekelijks.
    Of er op termijn meer kankerslachtoffers zullen vallen is uiterst kwestieus. Statistisch is dit niet meetbaar.
    De grootste schade komt door de enorme bangmakerij. Mensen ontwikkelen daardoor allerlei psychosomatische aandoeningen, er worden ‘preventief’ meer abortussen gepleegd, etc.
    Tot nu toe is de man die in het reactorgebouw onder een omvallende hijskraan kwam (en overleed) het ernstigste slachtoffer.

  7. Neven 15 mei 2011 om 19:39 - Antwoorden

    Interessant stuk, Theo. Maar vele tientallen miljarden in de nucleaire industrie pompen, terwijl we ons volgens velen op deze site met hand en tand tegen de ‘biljoenen’ voor klimaatwetenschap en alternatieve energiebronnen moeten verzetten, vind ik ietwat contradictoir.

    Als je alle huizen in Nederland goed isoleert, heb je alweer een kernreactor of wat minder nodig. Gebruik een deel van dat geld voor de nucleaire industrie (oftewel de aandeelhouders ervan) om overal in de derde wereld efficiënte houtovens uit te delen en te herbebossen, en je hebt weer heel veel kernreactoren niet meer nodig.

    Maar nee, we moeten flink in kernenergie investeren zodat we het fabeltje in stand kunnen houden dat de economie eeuwig kan en moet blijven groeien. De grootste hoax van allemaal.

    Koos Tjalma, wanneer kunnen we je verhuisbericht verwachten? Hajo woont er volgens mij al, want daar horen we zo weinig van de laatste tijd.

    Tsjernobyl en TMI en Fukushima en al die andere kleine incidenten, zijn niet de laatste nucleaire rampen. Dat kan ik jullie op een briefje geven. Tot hoeveel onbewoonbare zones is men bereid te gaan?

  8. De woedende kok 15 mei 2011 om 19:43 - Antwoorden

    Neven, wat heb jij toch tegen de mensen in de derde wereld?

  9. Neven 15 mei 2011 om 19:49 - Antwoorden

    Woedende kok, wat een gekke vraag. Jij was toch de racist (die het nauwelijks kan verbergen)?

  10. Ook Boos 15 mei 2011 om 20:22 - Antwoorden

    Huizen isoleren? Dat heeft al lang geen zin meer. Meer dan de helft van de energierekening van een Nederlands huishouden bestaat uit onontkoombare belastingen. Het efficiencyvoordeel van energiebesparing is te klein door de hoge belastingen.

  11. Neven 15 mei 2011 om 20:28 - Antwoorden

    Ook Boos, dus als er meer kernreactoren gebouwd worden, gaan de onontkoombare belastingen omlaag?

    Ik probeer on-topic te blijven en tegelijkertijd pseudo-skeptische logica te doorgronden.

  12. Turris 15 mei 2011 om 21:06 - Antwoorden

    Vandaag op BBC-radio een nieuwsitem over ongezonde huizen die 100% geïsoleerd werden, foute isolatiematerialen en met dubbelglas. De schimmelculturen, als gevolg van opgehoopt vocht, zorgen voor ernstige longaandoeningen.

    De zoveelste mislukte foutieve verworvenheid van Groen! Liever een voor-oorlogshuis met nog spouwmuur en echte houten sponningen.

    Isolatiedrift bij huizen is te ver gegaan was de conclusie, aangewakkerd door Groen & Links (=mijn conclusie).

    http://www.isolatie.info/gezondheid
    http://www.epc-kust.dommel.be/schimmel%20en%20zwam.htm

  13. Neven 15 mei 2011 om 21:49 - Antwoorden

    Turris, dat ligt niet aan Groen & Links, dat ligt aan slecht vakmanschap. Iedereen die zich er een beetje in verdiept, weet hoe hij een huis moet isoleren. En van de bewoners mag ook verwacht worden dat ze een beetje nadenken.

    En slecht vakmanschap zal ook altijd blijven bestaan bij de bouw van enorme nucleaire reactoren, ondanks alle miljarden belastinggeld die je ertegenaan gooit. En zeker als er winst gemaakt moet worden.

    Alleen het bouwen van Gen IV reactoren heeft zin, maar dat gaat nog wel even duren voordat die er zijn. Helaas. Zijn veel veiliger, kunnen kleinschalig/gedecentraliseerd ingezet worden en veroorzaken veel minder troep. Sterker nog, ze gebruiken de troep van de afgelopen decennia.

    Maar wat je ook bouwt, het is allemaal nutteloos, als je niets verandert aan je psychopathische economische systeem van eeuwige groei. De VS gaat nu maar weer het schuldenplafond kunstmatig ophogen. Hoe lang kunnen ze het nog rekken met foefjes? Door honderden enorme en potentieel gevaarlijke kernreactoren te bouwen? Regen, drup.

  14. Neven 15 mei 2011 om 22:19 - Antwoorden

    Zeg, Theo, waarom begin je eigenlijk geen eigen blog, in plaats van dat je je analyses verkwist op een site met een dergelijke achterhaalde naam? Over 2 jaar heeft niemand het meer over Climategate.

  15. Turris 15 mei 2011 om 22:41 - Antwoorden

    Het is wel weer genoeg zo, Neven! “Red de wereld, desnoods door haar te vernietigen”, het feitelijke blazoen van je Groen & Linkse dogma’s.

    Ik las overigens weer eens de term “racist” in je eerdere blog, hierboven, geadresseerd aan DWK. Ik vind dat buiten proporties, en zou adviseren aan climategate.nl je geheel te gaan bannen van dit blog.(Rypke!)

    Ik voorspelde al eerder, dat het altijd uiteindelijk op schelden uitdraait, in iedere discussie met een fanatieke alarmisten. Je bent er een schoolvoorbeeld van!

    Discriminering, psychotisering, demonisering van politieke tegenstanders, als de argumenten op raken, dat is je strategie.

    Extremiseren: “Red de wereld, desnoods door haar te vernietigen” , onder het mom van “wetenschappelijk”.

    Geschiedenis kennen we, Neven!

  16. Neven 15 mei 2011 om 22:46 - Antwoorden

    Discriminering, psychotisering, demonisering van politieke tegenstanders, als de argumenten op raken, dat is je strategie.

    Precies van toepassing op de woedende koks idiote vraag. Wie de bal kaatst…

  17. Ben 15 mei 2011 om 23:00 - Antwoorden

    T H O R I U M !!!!!!!!

  18. De woedende kok 15 mei 2011 om 23:17 - Antwoorden

    Ik kan het predicaat ‘rasist’ werkelijk niet anders uitleggen dan dat Neven denkt dat zijn mensvijandige wereldbeeld erfelijk bepaald is. Het is blijkbaar geen keuze. Dat maakt hem een ongevaarlijke gek.

  19. Turris 15 mei 2011 om 23:18 - Antwoorden

    @ Theo Wolters: op 19 mei 17:00 uur is er op de TU-Delft een door Lse4 georganiseerd “Technologie Debat” geheel gewijd aan kernenergie! Sprekers o.a. prof. Tim van der Hagen en Ike Teulings (GreenPeace).

    Volgens van der Hagen (interview in Lse4-magazine van deze week) is er een wereld uranium voorraad voor 800 jaar als we de kostprijs van de stroom van 0,2 cent (nu 0,1 cent) per Kilowattuur accepteren. Als we uranium uit zeewater gaan winnen wordt de kostprijs 0,5 cent per Kilowattuur en is er voorraad voor 6 miljoen jaar. Dat zijn niet eerder gehoorde cijfers, en dat is een optimistische safe-guide voor de toekomst.

    Ike Teulings kwam in haar laatste confrontatie met Rozendaal te gast bij de DWDD al niet uit haar anti-kernenergie-argumenten.

    Kan dus weer interessant worden zo’n “wedstrijd der argumenten”!

  20. Turris 15 mei 2011 om 23:35 - Antwoorden

    Correctie: Locatie Lse4 Technologie Debat is in Café “De Haagsche Kluis” , Plein, ’s Gravenhage!

  21. Theo Wolters
    Theo Wolters 16 mei 2011 om 00:16 - Antwoorden

    @Turris
    Kleine correctie: je hebt het over het aandeel van de splijtstof (exclusief verrijking) in de stroomprijs. De rest van de kosten zijn voornamelijk rente en afschrijving van de investering. In principe liggen de kilowattuur prijzen van steenkool, nucleair en gas(CC) heel dichtbij elkaar, rond de 5 cent.

    Maar die van gas en steenkool worden natuurlijk de komende jaren veel hoger door stijgende prijzen van fossiel, terwijl die van nucleair gelijk blijft, en na afschrijving (zeg over 30 jaar) terugzakt naar maximaal een cent of 2, voor nog een jaar of 30. Daarin zit het grote voordeel.

    Van die 5 cent per nucleaire kWu is inderdaad maar twee procent echte brandstof, dat is die 0,1 cent, dus als die duurder wordt merkt niemand dat. En er is zat uranium, voor honderden jaren. En anders wel Thorium (Ben!) of uranium uit kweekreactoren (voor 25.000 jaar)
    De verrijking is wel een wat grotere post, ik dacht iets van 5%. Dus samen iets minder dan een cent per kWu.

    Ik moet er wel bijvertellen dat die 5 cent voor alle soorten elektriciteit ook de grootste achillespees is van nucleair. Wanneer ze namelijk méér rente moeten betalen dan een gascentrale, stijgt de prijs naar 6 cent en zijn ze dus al niet meer concurrerend.

    Dit was vroeger nooit een probleem toen de overheid nog de centrales aanlegde: die kregen geld tegen gunstige overheidsrente. En dat was zeer gunstig voor de consument.

    Of er een tweede Borssele komt hangt volgens mij dus gewoon af van rente die ze zullen moeten betalen. Een hogere rente betekent gewoon dat er enorme bedragen van uw elektriciteitsrekening naar de graaiende bankdirecteurs zullen gaan, of dat er helemaal geen kerncentrale komt en u daarom over 30 jaar veel teveel betaalt voor uw stroom.

  22. De woedende kok 16 mei 2011 om 00:20 - Antwoorden

    Opastun,
    ik woon ook in Duitsland en je hebt gelijk: de burger heeft hier geen keuze. Maar dat komt goed uit want de burger heeft ook helemaal geen behoefte aan keuze. Deze situatie bestaat overigens al jaren. Merkel wordt door Bild al heel wat jaren de groene hemel in geprezen: Dat mondde uit in de eretitel “Muti Erde”. In tegenstelling tot wat de berichtgeving doet vermoeden staan de betrokken ministeries nog wel bol van de ambtenaren die kunnen rekenen alleen hun rapporten worden uit de publiciteit gehouden.
    Na Japan is het allemaal nog veel erger geworden. En je kunt het de mensen werkelijk niet kwalijk nemen. Dit land is op het milieu- klimaatdossier nog maar twee stappen verwijderd van DDR 2.0
    Gisteren nog had ik een kort gesprekje waarin ik opmerkte dat zich sinds Fukushima minstens twee mijnongelukken hebben voorgedaan (Pakistan en China) met + 60 dodelijke slachtoffers. Je wordt aangekeken alsof je iets verschrikkelijks hebt gezegd.
    Vandaag zat Dr. X de Landrat van onze Landkreis bij ons te borrelen. Het ging over de economische boost door duurzame energie. Ik verzeker je, je zou ‘m zo vragen om aan de keukentafel een open hartoperatie te plegen, geblinddoekt.

  23. Theo Wolters
    Theo Wolters 16 mei 2011 om 00:31 - Antwoorden

    @Turris
    Op de 19e heb ik iets veel leukers! Daarbij denk ik niet dat ik er iets zou leren. Dat soort discussies is leuk voor het publiek, maar is niet te vergelijken met de altijd zeer informatieve KIVI symposia.

    Ik ga overigens wel naar het Fukushima debat van de VVM (Vereniging voor Milieuprofessionals) in Utrecht op 31 mei.
    http://www.vvm.info/main.php?id=593
    Daar wordt zo te zien voornamelijk geprobeerd om een onderlinge discussie te starten. Met mij erbij wil dat meestal wel lukken haha.. In vorige gevallen was ik dan wel de vreemde eend in de bijt, maar dat gaf toch vaak een heel goede discussie.
    Zie voor mijn verslag van een interessante VVM activiteit: http://climategate.nl/2010/10/30/biodiversiteit-ver-op-kop-in-de-race-om-co2-trofee/

  24. Turris 16 mei 2011 om 09:39 - Antwoorden

    @ Theo, dank voor verdere uitleg over de price-range van stroom. Was nieuw voor mij.

    Lse4’s forum in Den Haag (in een café) is ook in opzet wat meer populistisch bedoeld, ook met het “Neven”doel GreenPeace publiekelijk weer eens volledig in zijn hemd te kunnen zetten!

    Ik denk overigens, dat kerncentrales in NL slechts worden gebouwd met 100% financiële overheidsgarantie en gunstige rente, vanwege de immer Links/Rechts politieke instabiliteit in Nederland over kernenergie, bij iedere kabinetswisseling.

    Herhaling van het stopzetten van bouw en van ingebruikname van de kerncentrale bij Kalkar (waar ook Nederland fors aan meebetaald heeft!) wil geen enkele energiemaatschappij meemaken, en dat risico zullen ze nooit nemen, zonder garanties van 100% financiële overheidsgarantie en gunstige rente.

  25. opastun 16 mei 2011 om 10:29 - Antwoorden

    @ De woedende kok,

    “nog maar twee stappen verwijderd van DDR 2.0”

    Helemaal eens. Ook ik probeer weleens een praatje te maken en moet hetzelfde als jij steeds weer vasstellen. Laatst probeerde ik iemand uit te leggen, dat als je dezelde maatstaf als tegenwoordig (vooral media), destijds bij Hiroshima en Nagasaki zou toepassen, heel Japan en delen van China en Siberie had moeten evacueren. Dat is niet gebeurd en de beide steden (en het hele land) werden onmiddelijk weer opgebouwd. De japanners hebben de hoogste levensverwachting maar dat ligt natuurlijk aan de vis en de algen.

    Theo heeft wel gelijk met de uitspraak, waarop ik hierboven reageerde. Op internationaal nivo natuurlijk maar duitsland is een geval apart en dat maakt mij bezorgd voor de toekomst.

    Jan Stunnenberg

  26. Ben 16 mei 2011 om 12:07 - Antwoorden

    Bedankt Theo 🙂

  27. Theo Wolters
    Theo Wolters 17 mei 2011 om 03:09 - Antwoorden

    Zojuist heb ik in het gedeelte over straling enige wijzigingen en toevoegingen aangebracht op aanwijzing van de spreker, Ir. Folkert Draaisma, die zo vriendelijk was om mijn weergave van zijn presentatie te willen controleren.

  28. Turris 17 mei 2011 om 10:28 - Antwoorden

    @ Theo, je bent lekker bezig!

    1) Ik kan de Risk-spreadsheet niet lezen, is daar wat aan te doen? (pfd van origineel?)

    2) welke wijzigingen betreffen het, in het lange verhaal?

  29. Theo Wolters
    Theo Wolters 17 mei 2011 om 13:24 - Antwoorden

    @Turris

    1) Ik ook niet! Zo zat hij in de presentatie van Kloosterman. Overigens is de kans groot dat het in het Japans is 😉

    2) Dat waren er een heleboel, voornamelijk cijfertjes en een nauwkeurigere terminologie. Niets schokkends. Dus in het hele stuk tussen Tsjernobyl en Slachtofferloze ramp

    Inmiddels is een totale meltdown in alle drie de reactoren bijna zeker.

  30. Theo Wolters
    Theo Wolters 20 mei 2011 om 14:00 - Antwoorden

    De presentaties van het KIVI symposium staan inmiddels op de KIVI site:

    http://afdelingen.kiviniria.net/kerntechniek/PAG0

Geef een reactie