httpv://www.youtube.com/watch?v=Yq0xVuRG4ng

Reageerder Harold wees op deze uitzending ‘All Watched over by machines of loving Grace’ van de BBC over (achterhaalde) ecologische ideen als het ‘natuurlijk evenwicht’, die het denken in het Westen vormden vanaf de jaren ’50 vorige eeuw. Zoals van de Club van Rome. Maar ook voedden ze anti-autoritaire systeemkritiek, met hun idee over de natuur als ‘zelforganiserend systeem dat spontaan in evenwicht raakt’.

Die moet je gezien hebben om te begrijpen waarover ik blog, en waarom Vrijspreker mijn artikelen copypaste zonder te vragen
Een geweldige docu die iedereen zou moeten zien. De BBC beschrijft wat ik als sensatiebeluste schreeuwende cynische blogger (grote grazer Han Olff et al 2011) hier en in artikelen voor EOS en Bionieuws al vaker beschreef. Toen kon je het negeren als populistisch en vreselijk reactionair. Maar nu de BBC dat in beschaafd Engels doet is het.eeh..waar….Ja, vorm gaat boven inhoud in Postmodernistan.

De site Vrijspreker, die heeft op 1 juni letterlijk een deel van mijn reactionaire, cynische en zeer populistische Bionieuwsartikel over het Natuurlijk Evenwicht gecopypaste en als eigen idee weergegeven. Zelf nadenken is ook moeilijk, maar doe dan aub wel aan bronvermelding.

De BBC-boodschap: de opvatting van de natuur als een evenwichtig systeem, dat terugvalt in een ‘evenwicht’ als je er verstoring uithaalt, is niet op de natuurlijke werkelijkheid is gebaseerd maar op computers. (en een groot stuk Westerse culturele ballast)

Niemand merkt het op omdat iedereen zo denkt
En ooh ironie: ook het sentiment achter de NIOZ/IMARES/ALTERRA -publicaties (dat ze zelf niet opmerken omdat iedereen bij het NIOZ zo denkt ), dat het Wad in een hoogproductieve ideaaltoestand zou vallen na verwijdering van visserij (verstoring) en toevoeging van zeegrasjes, de natuurlijkheidsmythe is als idee in zijn grond (deels, kom ik zo op) afgeleid uit een kunstmatig menselijk artefact: de machine.

De natuur als zelfregulerende computer
De BBC-docu legt de invloed uit van machinebouwers en computerontwerpers op het ecologische denken. Dit vanuit de informatietheorie en cybernetica die de opvatting van de natuur als ‘systeem’ met feedbacks en herstelbaar evenwicht introduceerden. En bioloog Arthur Tansley als de man die het woord ‘ecosysteem’ in 1935 introduceerde in de literatuur.

Dus het meest groene idee van de eeuw, is eigelijk gebaseerd op een mechanisch idee uit de cybernetica en radartechniek. Dat kwam ook door de gebroeders Odum, waarbij ik hier van Eugene zijn Fundamentals of Ecology uit 1954 naast me heb liggen. Als je het leest zie je nog het contrast tussen de nuchterheid van ecologen toen, ook Charles Elton is verademend, en de verwijfde milieuactivisten van nu die zich ecoloog noemen. (kijk dat is nu wél populistisch bedoeld)

Je kunt een herziene versie van het eerste hoofdstuk van dit meest invloedrijke ecologische boek van de eeuw hier downloaden. Zijn broer was cyberneticus. Hun ideen van de natuur als zelfregulerend systeem neigend naar equilibrium zijn nog steeds populair bij mensen die ecologie in politieke context willen gebruiken, zoals op Ecotopia.

Zelfs Wouter van Dieren en zijn Imsa zag ik bij de kokkelvisserijfraude, toen hij was omgekocht met geld van Shell verwijzen naar Odum in dit Essay. Maar beste Wouter, ik heb lang gezocht maar die grafiek met Odum er onder, en vermoed dat de werkelijke bron je dikke duim is. (Dat is nu populisme hooggeleerde boven de rest van de wereld verheven Prof Dr Olff..)

Club van Rome en de computercrash van het Systeem Aarde
Vervolgens leggen ze uit hoe computeringenieurs als Jay Forester met hun modelbenadering van het ‘systeem Aarde’ de basis legden voor het alarmistische milieudenken. Forester maakte op een tekening een computerschema met verschillende eenheden, van economische factoren tot grondstofvoorraden die via allerlei feedbacks op elkaar in zouden werken. Met een ‘World Government’ als systeembeheerder. Die ideeen, dat er almachtige systeembeheerders moeten ingrijpen om het neerstorten van Spaceship Earth te voorkomen zijn nog steeds onuitroeibaar, zo blogt ook Doug Hoffman, en las ik vanuit de wens in Nature om een planetary ecologist (systeembeheerder) aan te stellen. Een milieuactivist/wetenschapper als wereldleider

De uitkomst van die modelrun mag bekend zijn: alle voorraden zouden nu al lang op zijn, de aarde vergaan. Onderschat ook niet de kracht van beelden, zoals de eerste foto vanuit de ruimte van de Aarde die haar kwetsbaarheid leken te tonen. Daaruit kwam de bekende systeemmetafoor ‘spaceship earth’ voort, die milieuclubs nu nog steeds gebruiken.

Omissies bij de BBC
De docu stelt dat holisme bij Tansley vandaan komt, maar dat is natuurlijk niet zo. Al ver voor Tansley was holisme in, bij ons was schrijver Frederik van Eeden één van de protagonisten. Ook treffen we het bij biologen als Maria Montessori, en de uitvinder van het woord Oekologie, Ernst Haeckel. Holisme kun je al bij Plato vinden, als bedenker van ‘het idee’ als ideaalafspiegeling van de banale werkelijkheid, een onuitroeibaar idee (!!!) dat we ook bij Kant terugzien in zijn Kritiek op de Zuivere Rede met zijn scheiding tussen het ‘ding an sich’ (idee/ideaaltoestand) en ding fur mich. (de afspiegeling)

Zelforganisatie werkt soms wel degelijk, maar ook buiten de computer?
De BBC mist ook belangrijke systeemdenkers als de Vlaamse Rus Prigogine, die de natuur zien als interactieproces. Dus niet het atomistische model, maar het proces van interactie tussen deeltjes maakt de natuur. Je vindt die ideen ook weer bij het principe van ‘zelforganisatie’dat Fysicus Stuart Kaufman. Het principe wordt toegankelijk neergezet in de The Web of Life door popular scientist Fritjof Capra.

Hoewel holisme in de handen van milieuclubs al gauw zweverig wordt, kun je het  niet beslist als totaalidee laten varen zoals BBC claimt. Want Kaufman voert het idee van zelforganisatie op om belangrijke stappen naar hogere complexiteit in de evolutie te kunnen verklaren. Ik vroeg me ook al langer af of random mutatie en natuurlijke selectie alleen alle complexiteit kunnen verklaren, en zo kom je te shoppen bij de zelforganisatie.

Leven tegen de klippen op
Een beter idee vind ik terug bij sterrenkundige Eric D Chaisson die meer teruggrijpt op zaken die ook  ecoloog Joseph Reicholf beschrijft: dat de natuur complexiteit opbouwt tegen de klippen op, waarbij de complexiteit samenhangt met continue toevoer van steeds grotere eenheden energie.

Reuze-interessant, ik ben er nog lang niet uit. Wel heb ik me altijd met dit soort theorievorming beziggehouden omdat we eigenlijk niet weten hoe het leven werkt. En wie wil het antwoord op die vraag nu niet weten, behalve dan als je subsidieruftige milieuactivist/wetenschapper bent? Wat de BBC-docu ook aantoont is de (politieke) kracht van ideeen, waarop conservatieve schrijvers als Roger Scruton en Theodore Dalrymple vaak wijzen.

Print Friendly, PDF & Email