Mijn kijk op de invloed van CO2 op het klimaat

Guido grafieken

Zoals de Fransen zeggen: ‘Du choc des opinions jaillit la vérité!’ Een gastbijdrage van Guido van der Werf (VU Amsterdam).

Onlangs stond een gelijknamig blogbericht op het vorige blog van Hans Labohm, waarin emeritus hoogleraar Dick Thoenes zijn mening gaf over de invloed van CO2 op het klimaat. Ik had kritiek op het stuk en Hans Labohm was zo sportief om me de ruimte te geven om mijn kijk hierop in een gastblog weer te geven. Respect en hartelijk dank daarvoor!

Om het overzichtelijk en constructief te houden probeer ik mijn kritiek in drie onderwerpen te bundelen: 1) samenhang tussen temperatuur, CO2, en de zon, 2) samenhang tussen CO2 en temperatuur in het verre verleden, en 3) klimaatgevoeligheid. Een langere lijst met meer puntsgewijze kritiek volgt in de bijlage.

1) Samenhang tussen temperatuur en factoren die deze kunnen beïnvloeden. Volgens Dick Thoenes is in de atmosfeer, ondanks aanzienlijke verhoging van het CO2–gehalte in de 20e eeuw, geen duidelijke temperatuurstijging opgetreden. De gemiddelde stijging sinds 1940 zou ongeveer 0,2°C zijn met ups en downs. De CO2–concentratie is echter de hele tijd voortdurend toegenomen. Hieruit wordt de conclusie getrokken dat “als metingen niet overeenstemmen met wat de theorie voorspelt, vind ik dat de theorie fout is.”

Ik heb een aantal grafiekjes gemaakt van de temperatuur, de zon, en CO2 en dan krijg ik een ander beeld. Ten eerste is de temperatuurstijging sinds 1940 fors hoger (ongeveer 0.6 graden), zie grafiek a. Ten tweede is de samenhang tussen CO2 en temperatuur hoog, zie b en d. Deze wordt overigens nog hoger als je ook andere menselijke forceringen zoals aerosolen meeneemt.

Aangezien CO2 volgens Thoenes geen betekenisvolle invloed heeft wordt de zon van stal gehaald om de opwarming te verklaren, of in ieder geval die suggestie te wekken. Helaas voor de zonne–aanhangers is de correlatie tussen zowel zonnestraling als zonnevlekken en temperatuur fors lager dan tussen CO2 en temperatuur, zie c. Dit komt met name omdat de zon sinds ongeveer 1950 constant bleef dan wel in kracht afnam, zeker de laatste decennia, terwijl de temperatuur toenam.

Betekent dit dat de zon geen rol heeft en CO2 alles verklaard? Nee, zeker niet, er zijn vele factoren van invloed zoals Thoenes zelf ook aangeeft. Een toegankelijk manier om een idee te krijgen van de relatieve invloed van die factoren is een zogenaamde multiple linear regression exercitie toe te passen. Eigenlijk plaatjes c en d combineren maar dan wat beter onderbouwd. In een recente publicatie van me waarin we voortbouwden op werk van sceptici keken we naar de invloed van de zon, menselijke forceringen waaronder CO2, El Nino en La Nina, vulkanen, en de Atlantic Multidecadal Oscillation (AMO) en konden we meer dan 90% van het temperatuurverloop verklaren.

Dit is voor iedereen die met Excel kan omgaan na te rekenen. De geijkte kritiek hierbij is vaak dat correlatie nog geen causaliteit impliceert. Dit klopt uiteraard, maar tegelijk moet je aantekenen dat zonder correlatie (zoals met de zon en de temperatuur de laatste 50 jaar) causaliteit bijzonder onaannemelijk is. Daarnaast zijn de uitkomsten van deze exercities zoals je ze verwacht op basis van fysica met vulkanen die zorgen voor afkoeling, een meer actieve zon of meer CO2 voor opwarming, etc.

Ik ben het overigens helemaal met Thoenes eens dat de gemiddelde temperatuur van de aarde moeilijk te meten is. Echter, veranderingen in de temperatuur zoals in grafiek a zijn veel minder onzeker en meer homogeen over de aarde.

2) Relaties tussen CO2 en temperatuur in het verleden.  In zijn betoog schrijft Thoenes hierover dat “Oorspronkelijk dachten we dat er een verband zou moeten zijn tussen het CO2 –gehalte van de atmosfeer en de gemiddelde temperatuur. Dit is alleen aangetoond voor perioden in de geologische geschiedenis, in de laatste paar honderdduizend jaar. Maar uit geologisch onderzoek blijkt dat de temperatuurstijgingen altijd vooraf gingen aan de stijgingen van het CO2–gehalte (die dus het gevolg moesten zijn van ontgassing van de oceanen). Er zijn geen aanwijzingen dat CO2 verdere significante temperatuurstijging kan veroorzaken (meer dan een paar tienden van een graad).

Hierboven geef ik al aan dat er een goed verband is tussen CO2 en temperatuur de laatste 100 jaar. Maar hoe zit het nu met die ijstijden? Tartte CO2 toen de wetten der natuurkunde? Thoenes geeft terecht aan dat tijdens de afwisselingen tussen ijstijden en tussenijstijden eerst de temperatuur veranderde, daarna pas de CO2-concentratie. Dit weten we uit boringen in het ijs op Groenland en Antarctica. CO2 kan dus niet de aanleiding zijn geweest. Maar als je wat verder nadenkt zie je ook wel in dat dit geen argument tegen het broeikaseffect van CO2 is. Sterker nog, het is moeilijk om de temperatuurschommelingen en de mondiale omvang van ijstijden te verklaren zonder het versterkende effect van CO2: eerst verandert de temperatuur, die heeft invloed op de CO2 concentratie, en die versterkt de initiële temperatuursverandering. Als je dit niet slikt denk dan hier over na: als de stand van de aarde ten opzichte van de zon de enige factor zou zijn in het ijstijden verhaal dan zou het in het zuidelijk halfrond tijdens een ijstijd warm moeten zijn, niets is minder waar.

Ook verder in de geologische geschiedenis is er in het algemeen een correlatie tussen broeikasgassen en temperatuur. En uiteraard zijn er warme periodes geweest waarin de CO2 concentratie laag was, en koude periodes waarin de CO2–concentraties hoog was. Als CO2 de enige factor in het klimaatsysteem was zou dit de rol ervan ontkrachten, maar we weten uiteraard beter en dit is dan ook geen argument tegen het broeikaseffect zoals Thoenes ons wil doen geloven.

3) Klimaatgevoeligheid. Dit is misschien wel de belangrijkste parameter in het hele debat. Klimaatgevoeligheid wordt gedefinieerd als de opwarming die bij een verdubbeling van CO2 hoort. De mate van opwarming door alleen CO2 is onomstreden want gebaseerd op natuurkunde, die is ongeveer 1 graad voor iedere CO2–verdubbeling. Die opwarming kan dan versterkt of verzwakt worden door zogenaamde terugkoppelingen (feedbacks). Versterkende factoren zijn o.a. het smelten van ijs waardoor er minder zonnestraling wordt teruggekaatst en een toename van waterdamp in de atmosfeer, het belangrijkste broeikasgas. Een daarmee samenhangende verandering in het wolkendek met mogelijk meer weerkaatsing van zonlicht zou verzwakkend kunnen werken.

Wat klimaatgevoeligheid betreft zitten klimaatmodellen rond de drie graden. Recente schattingen op basis van observaties zitten rond de anderhalve graad en zijn dus fors lager. Deze schattingen komen gedeeltelijk van meer sceptisch ingestelde wetenschappers zoals Roy Spencer en Nic Lewis. Schattingen op basis van paleo–data zoals bijvoorbeeld de ijstijden zitten rond de drie graden, maar de onzekerheid daarin is erg groot.

Als we weer zelf naar de data kijken komen we rond de 2 graden uit: dit is 3.7 keer de helling tussen CO2 en temperatuur (want dat is klimaatgevoeligheid), zie figuur d. Die 3.7 komt van de forcering van een verdubbeling van CO2. Uiteraard, dit is heel simpel en er zijn wel wat complicaties, maar dit is in essentie wel waar de waardes van de “observation-based” schattingen vandaan komen waar mensen als Matt Ridley hoog over spreken en die ook op dit blog de handen op elkaar krijgt. In de studie die ik eerder aanhaalde kwamen we op 1.6 uit, hier zit ook de invloed van de AMO–oceaanstroming in verwerkt die waarschijnlijk een deel van de opwarming tussen 1970 en 2000 kon verklaren.

Korte samenvatting: als alles meezit (lees: als de publicerende sceptici gelijk krijgen) en de laagste waardes voor klimaatgevoeligheid blijken de juiste te zijn, dan komen we zonder mitigatie toch nog boven de 2 graden uit. Dit is omdat je de waardes voor klimaatgevoeligheid nog moet vermenigvuldigen met het aantal “CO2 verdubbelingen”, en dat is ongeveer 2 verdubbelingen rond 2100 met ongewijzigd beleid, zie een eerder gastblog op Marcel Crok’s blog. Uiteraard kunnen natuurlijke factoren die opwarming verzwakken of versterken, zeker op tijdschalen van jaren en decennia, net zoals ze dat over de laatste eeuw hebben gedaan.

Met andere woorden, op basis van de wetenschappelijke literatuur is het duidelijk dat wij het klimaat veranderen en dat we hoogstwaarschijnlijk minimaal 2 graden opwarming krijgen in 2100 bij ongewijzigd beleid. Daar verandert het hiaat, de dubieuze statistiek van de hockeystick, de kosten van adaptatie, etc. niks aan. Over of klimaatgevoeligheid nu 1,5 of 3 graden is kan je discussiëren, hetzelfde wat betreft voor en nadelen van mitigatie versus adaptatie, zeker omdat daar ook waarde–oordelen een rol spelen.

Maar op het moment dat je de rol van de mens op het klimaat afdoet als onbetekenend zet je je buiten de wetenschappelijke waarheid en daar wordt uiteindelijk niemand beter van.

Guido van der Werf

Guido van der Werf

 

Aldus Guido van der Werf.

Een langere lijst met meer puntsgewijze kritiek is hier te vinden.

Voor mijn eerdere bijdragen over klimaat en aanverwante zaken zie hierhier, hier, hier en hier.

 

Door | 2015-06-30T07:58:30+00:00 30 juni 2015|110 Reacties

110 Reacties

  1. Hans Erren 30 juni 2015 om 08:08- Antwoorden

    Welkom Guido, dapper ook!
    Ik ga nu werken, een uitgebreide reaktie volgt vanavond.

  2. wim 30 juni 2015 om 09:39- Antwoorden

    Guido, je gebruikt in je grafiek een 11-jaarlijks lopend gemiddelde. Daardoor zie je niet zo goed dat de temperatuur na 2003 stagneert. Bij een 3- of 5- jaarlijks lopend gemiddelde smooth je die stagnatie veel minder weg (en de gladgestreken reeks is logischerwijs langer). (In de Hadcrut reeks b.v. is de stagnatie duidelijker te zien.)
    Verder: Het heeft weinig zin het totaal aantal zonnevlekken te correleren met de temperatuur. Je moet eerst een transformatie toepassen (b.v. aantal -105). De afwijking van een soort ‘kantelwaarde’is namelijk essentieel. De correlatie wordt dan veel, veel hoger.

    • Guido 30 juni 2015 om 10:42- Antwoorden

      Beste Wim – dank voor je reactie. Ik heb zowel met de lopende gemiddeldes (donkere kleur) als met de jaarlijkse waardes (lichte kleur) gewerkt. De 11-jaar is gekozen om de zonnecyclus er uit te filteren. 3 of 5 jaar lopend gemiddelde temperatuur zit dus ergens tussen de lichte en donkere kleur in.

      Wat je transformatie betreft, als een vaste waarde van het aantal zonnevlekken afhaal verandert er niets in de samenhang. In grafiek c) zou dan de x-as verschuiven, dat is het enige. We hebben het hier wel eens eerder over gehad en je claimt dat je wel een hoge correlatie tussen de zon en temperatuur kan krijgen. Ik heb echt mijn best gedaan en ik zie het niet. Zou je een grafiekje ergens kunnen posten (of mij mailen, dan zet ik het met alle plezier online en kan je ernaar linken).

      • Jan 30 juni 2015 om 17:17- Antwoorden

        Guido,

        Het heeft geen zin om de temperatuurdata te filteren op de 11 jarige zonnecyclus omdat het signaal er niet in zit.
        Wel heeft het de consequentie dat de grafiek 5,5 jaar vóór heden stopt.
        Het heeft ook geen enkele zin om zonnevlekken te vergelijken met CO2. Als je Co2 eens ging vergelijken met de integraal van de zonnevlekken minus offset, dat zou van durf getuigen.
        En CO2 wordt niet gemeten in W/m^2 maar in ppmv.

        • Guido 1 juli 2015 om 14:15- Antwoorden

          Jan – jij vraagt wij draaien.. Zelfde verhaal.

          Je hebt overigens gelijk wat de y-as bij CO2 betreft, maar met de bijbehorende forcering is het een makkelijker stap naar klimaatgevoeligheid.

          En wat die 11 jaar betreft: die is wel nodig voor de zon, en ik blijf graag consistent.

    • Jan 30 juni 2015 om 15:43- Antwoorden

      Wim,
      Wat jij in je laatste alinea naar voren brengt, geldt voor de integraal van het aantal zonnevlekken.

  3. David 30 juni 2015 om 10:09- Antwoorden

    Interessante bijdrage.
    Jammer dat de grafiekjes niet na 2000 doorlopen.
    Verder zijn er ongewisse factoren als onderzees vulkanisme: enorme hitte productie, maar geen stofvorming.
    Ik wacht ook nog op een verklaring van de Romeinse en Middeleeuwse warmteperiodes en de recentere kleine ijstijd.
    Boeiende materie.

  4. wim 30 juni 2015 om 11:22- Antwoorden

    Guido, ik moet even in mijn ‘archief’ duiken voor het juiste materiaal.
    Antwoord nog vandaag.

  5. Matthijs 30 juni 2015 om 12:26- Antwoorden

    “Die opwarming kan dan versterkt of verzwakt worden door zogenaamde terugkoppelingen (feedbacks). ”
    Over welke feedbacks hebben we het hier?
    Hoe kan je ze meten?
    Hoe kun je ze nabootsen?

  6. wim 30 juni 2015 om 12:44- Antwoorden

    Guido: ik stuur je wat toe.

  7. Erik 30 juni 2015 om 12:49- Antwoorden

    Guido, je zegt
    “Als CO2 de enige factor in het klimaatsysteem was zou dit de rol ervan ontkrachten, maar we weten uiteraard beter en dit is dan ook geen argument tegen het broeikaseffect zoals Thoenes ons wil doen geloven.”

    Maar wil je dan toch co2 onder de grond stoppen?
    En welk deel van de opwarming na 1750 is te wijten aan natuurlijke opwarming na de koude van de kleine ijstijd?
    Als het de helft is klopt je correlatie met co2 natuurlijk ook niet meer.

  8. michiel de pooter 30 juni 2015 om 14:31- Antwoorden

    Beste Guido,

    Net als in alle verslagen van klimaatwetenschappers wordt de consument van jouw bijdrage gebombardeerd met cijfers, percentages en grafiekjes. Wat mij als niet-wetenschapper in toenemende mate verbaast, is het gemak waarmee klimaatwetenschappers meetreeksen gebruiken van waarnemingen uit het verleden die ze zelf niet gedaan hebben. Is dat overigens wetenschap of boekhouding?
    Ook heb ik veel vragen over het vergelijken van waarnemingen en meetreeksen van voor en na het computer- en satelliettijdperk. Bij vooral klimaatalarmisten en IPCC bespeur ik weinig argwaan. Is er eigenlijk binnen de klimaatwetenschap een “garantiemerk” van meetgegevens en cijferreeksen voordat ze wetenschappelijk aangewend worden? Ik denk hier met name aan gegevens van 100 jaar en ouder. In dat kader heb ik ook ontzettend veel moeite om het fenomeen “mondiale temperatuur” te plaatsen. Nog meer om afwijkingen te bespeuren en vast te stellen. Nog meer om dit over 100 jaar te doen. Nog meer om aan minimale verschillen, miljarden kostend klimaatbeleid op te hangen. Kortom er is moed voor nodig om zoiets te begrijpen.
    Misschien iets om je in je volgende bijdrage op uit te leven.

  9. Joris van Dorp 30 juni 2015 om 16:37- Antwoorden

    Bedankt Guido.

    Ook bedankt Hans Labohm en Climategate.nl, voor het scheppen van deze gelegenheid voor Guido om het een en ander nader uit te leggen. Petje af.

    Wie ontkent dat de mens een significante rol speelt op het klimaat maakt zichzelf belachelijk en bereikt niets, zeker geen beter klimaat/energiebeleid. Integendeel, men zorgt er juist voor dat waarnemers denken: “Daar heb je weer zo’n klimaatontkenner. Zijn/haar voorstellen voor een beter klimaatbeleid (bijv. kernenergie) zijn vast ook poep.”

    • Turris 30 juni 2015 om 17:54- Antwoorden

      Joris, belachelijke figuren als klimaatalarmist Al Gore, geile klimaatbeleggers als Al Gore en Pachauri, opvolgende IPCC klimaatrapport voorspellingen die iedere 7 jaar met 30% OMLAAG werden bijgesteld maar wel daarbij steeds 97% betrouwbaarheid claimden etc. Niet te vergeten de gebleken statistisch foute computer klimaatmodellen/parameters van CRU/EAU , de hide de decline tijdreeksen, en alarmistisch gunstig “geleende” klimaatproxies van slecht 2 niet representatieve bomen uit Siberië, de onterechte statistische afzwakking van de middeleeuwse koude periode leidend tot de hockeystickcurve, het weigeren van transparantie door het IPCC-kernteam (Mann/Jones) van hun data en vervolgens verlies van hun dataseries, de 2000 emails die hun corrupte werkwijze onthulden in Climategate, de Himalay- blunders en de GreenPeace tekstdictaten in IPCC-AR4. Etc. etc,

      Probeer nu niet net voor te doen, Joris, dat kritisch zijn op de IPCC-klimaat-wetenschap-beoefening de schuld is van skeptici of deniers, zoals jij ze noemt.

      • Joris van Dorp 30 juni 2015 om 19:06- Antwoorden

        Turris, voeg Agenda 21, de njuw wurlt oorder, en de Rothchilds eraan toe en je lijstje met loos gezwam is compleet. Maar lees liever het zeer behoudende artikel van Guido nog eens door. Je bent intelligent genoeg om de juiste conclusie te trekken volgens mij. De kunst is niet om koppig vol te blijven houden dat de klimaatwetenschap stinkt en we gewoon rustig 30 miljard ton CO2 per jaar kunnen lozen in onze atmosfeer. De kunst is om te zorgen dat we effectief, doelmatig, en bona fide klimaat/ energiebeleid krijgen waar onze kinderen ons om zullen prijzen.

        • Hans Erren 30 juni 2015 om 19:43- Antwoorden

          Nee Joris, wegkijken voor de fouten van de aktivistische wetenschappers is deel van het probleem.

        • Turris 30 juni 2015 om 20:13- Antwoorden

          Joris, foutje, ik gaf geen commentaar op Guido, maar op jouw “Daar heb je weer zo’n klimaatontkenner” teneur antwoord. Er zijn geen klimaatontkenners op deze klimaatskeptische/kritische website climategate.nl. Er zijn wel een herkenbaar beperkt aantal gepolitiseerde klimaatalarmistische intriganten die diegenen met fundamentele kritiek proberen te blameren met kul-antwoorden en achterhaald / dubieuze bewijzen in “interassante” linkjes. Van mij mag je opzouten Joris: Geen toegevoegde waarde, die inzending van Guido is zeker interessant.

        • Matthijs 30 juni 2015 om 20:29- Antwoorden

          Ik ben wel een CO2 broeikas ontkenner!
          Potje debatteren?
          Laat je dan wel je logische fallacies thuis?

        • Joris van Dorp 1 juli 2015 om 00:28- Antwoorden

          Turris, foutje, het is mij duidelijk dat je commentaar op mij gaf. Uit dat commentaar maakte ik op dat je Guido’s artikel niet begrepen hebt. Nog een keer lezen dus.

          Of lees de laatste IPCC rapporten, daar staat alles nog veel duidelijker uitgelegd. Erg aardig van Guido om de basis hier voor je uit te leggen, maar jij bent hier al jaren de IPCC aan’t zwart maken als ik me niet vergis. Wordt het dan geen tijd om een keer te lezen wat het IPCC nu eigenlijk schrijft? (Hint: IPCC schrijft hetzelfde als de ‘ interessante inzending’ van Guido!)

        • Turris 1 juli 2015 om 00:47- Antwoorden

          Joris, het IPCC is er geslaagd om zichzelf jarenlang wetenschappelijk te blameren. IPC hun vooral politieke uitspraken deden uiteindelijk de politici weglopen, waar echte wetenschappers reeds waren weggehold. Het imagoprobleem van het IPCC ligt niet aan skeptici/critici of deniers zoals jij ze noemt. Er is redelijk veel af te dingen op de huidige AGW-theorie-bewijslast. Er is meer onbekend dan bekend over de klimaatbepalende factoren en de landtemperatuurmeetseries van het IPCC zijn alle onbetrouwbaar of gebleken of statistisch mee gerotzooid.

        • Matthijs 1 juli 2015 om 08:46- Antwoorden

          Hans Erren,
          Convectie, leuk,..
          Heb je ook iets met hoe iets wat zonlicht omzet in infra rood meer infra rood kan opnemen?

  10. wim 30 juni 2015 om 17:21- Antwoorden

    @jan: de integraal gebruiken is ‘netter’. Ik gebruik altijd de waarde van de top, b.v. 120 in Cyclus 23. Blijkt in de praktijk een heel goede benadering.

  11. Hetzler 30 juni 2015 om 18:28- Antwoorden

    Prima en leerzaam leesstuk. Altijd goed om kennis te nemen van een serieuze nuancering.
    Wel dacht ik dat het effect van toenemende CO2-concentratie afnam; zoiets als het derde en vierde verduisteringsgordijn.

    • Joris van Dorp 1 juli 2015 om 00:36- Antwoorden

      Hetzler, ik mag toch hopen dat het niet nieuw voor je is wat Guido hier uitlegd?

      Is er überhaupt iemand hier op climategate die wel eens een IPCC rapport gelezen heeft? Of is men hier gewoon gezellig in het luchtledige aan het brabbelen, blind varend op WUWT, Monckton, etc? 😉

      • Boels 1 juli 2015 om 01:02- Antwoorden

        Blindvaren op wat of wie dan ook is naïef en/of dom.

        Het zwakke punt van het IPCC en de IPCC-aanhang is het gemis aan kritiek op de “duurzame” oplossing van het door het IPCC-geschetste probleem.

        Wat zit daar achter, wil men gelijk krijgen door de geschetste catastrofe te laten gebeuren op “duurzame” wijze?
        Is men plotseling niet meer in staat te rekenen of wil men geen ruzie met de beroepsactivisten als het om de verdeling van middelen gaat?

        • Joris van Dorp 1 juli 2015 om 09:28- Antwoorden

          Boels, daar ben ik het mee eens. Daarom zie ik graag een scheiding tussen de behandeling van de klimaatwetenschap enerzijds, en het *klimaatbeleid* anderzijds. Het voortdurend op een hoop gooien van deze volstrekt verschillende zaken zorgt slechts voor verwarring en tijdverspilling, in mijn beleving. Laten we de klimaatwetenschap overlaten aan de wetenschappers, dan kunnen we het klimaatbeleid met beide handen vastpakken.

        • Janos73 1 juli 2015 om 10:05- Antwoorden

          Kritiek od de oplossingen is natuurlijk OK. Tegen windmolens? Prima. Tegen zonnepanelen/getijde centrales/aardwarmte allemaal goed.

          Echter bijvoorbeeld Hans L. heeft nog nooit een oplossing aangedragen, hoe kunnen we die serieus nemen.

          Hans E. blijft met een imaginaire Thorium centrale leuren die nog niet maar ergens op het schap ligt.

          Oplossingen waar rechts Nederland zich in kan vinden, daar ben ik in geïnteresseerd.

        • Joris van Dorp 1 juli 2015 om 13:34- Antwoorden

          Janos, de oplossing is kernenergie. Thorium of uranium is om het even. Om kernenergie mogelijk te maken is het nodig om de invloed van antinucleaire terroristische organisaties te verminderen. Die organisaties zorgen ervoor dat kernenergie onbespreekbaar is gemaakt. Ze dienen te worden bestreden met betrouwbare en accurate informatievoorziening. Dat kost slechts ongeveer 10 miljoen euro per jaar. Resultaat is dat aantoonbare nonsens over kernenergie verdwijnt uit de media. Daarna is het mogelijk om een sobere en doeltreffende maatschappelijke discussie over kernenergie te voeren. Dat zal uitmonden in omarming van geavanceerde kernenergietechnologie waarmee het klimaat/energieprobleem binnen 40 jaar volledig en permanent kan worden opgelost, zonder een stuiver subsidie.

        • Hans Erren 1 juli 2015 om 19:59- Antwoorden

          Ja Joris, Laten we de klimaatwetenschap aan wetenschappers over, dan krijg je dit:
          http://climatechangepredictions.org/category/having_it_both_ways

          Hi-la-risch

        • TINSTAAFL 1 juli 2015 om 21:03- Antwoorden

          Kernenergie zou allang een reële optie zijn geweest, als politieke weekdieren niet als de dood zijn voor de vloek van Greenpeace en de usual suspects. Constant wijzigende bouwvoorschriften, druk van NGO’s etc zijn de oorzaak van steeds uitlopende bouwtijden.

          Als het centraal geregeld wordt zoals in Frankrijk, met eensluidende voorschriften enz is alles op korte termijn (10 jaar) mogelijk.

          Het is dus weer uiterst hypocriet van onze Janos om dit aan te halen terwijl zijn eigen medestrijders er zelf voor zorgdragen.

          Je bent een vijand van de mens als je géén nader onderzoek doet naar Thorium, maar wél honderden miljoenen stop in CO2 opslag.

      • Turris 1 juli 2015 om 12:42- Antwoorden

        Jorisssssssssssssssssss

        • Erik 3 juli 2015 om 22:41- Antwoorden

          Hans, voortschrijdend inzicht.

    • Guido 1 juli 2015 om 14:11- Antwoorden

      Klopt – iedere verdubbeling van CO2 geeft 3.7 W/m2, dus van 280 naar 560 geeft hetzelfde effect als van 560 naar 1120.

  12. Kees 30 juni 2015 om 19:02- Antwoorden

    Probleem wat ik heb met de alarmisten is dat ze ‘verandering’ en ‘menselijke invloed’ overal en altijd negatief uitleggen. Erger, als ‘onnatuurlijk’ om vervolgens een 17e eeuws klimaat als ‘ideaal’ te nemen.
    Verdubbeling van CO2 veranderd ons klimaat. Moeten we niet willen dus grijpt de overheid rücksichtslos in met de Staat van Beleg (crisis en herstel wet) en het ontrekken van 50, misschien wel 100 miljard Euro het komende decennium om ‘duurzame’ (dat kán dan niet De huidige Windturbine of zonnecel betekenen, Blauwe Energie, Thorium reactor etc mogelijk wel) energie geforceerd op te leggen.

    Best gek, want als een geblondeerde politicus zegt dat een verdubbeling van aanhangers van een bepaald geloof cq staatsinrichting zorgt voor een ernstige ‘leef’klimaat verandering is dat eng en populistisch.
    Om maar aan te geven, verandering is natuurlijk en normaal. Aanpassen ook.
    CO2 is natuurlijk en zorgt voor de groei van, ja van wat niet!?
    Precies het aspect wat graag weggelaten wordt, vergroening van de aarde. Overigens waar ‘blijft’ alle CO2?
    Neemt niet weg dat Fossielvrij een prima streven is lijkt me. Geopolitieke redenen genoeg maar toch ook de emissie bij het verbranden, hoe schoon een EURO6 diesel ook is….
    Spreek ik daarom de hoop uit dat we heel nuchter windturbines ‘links’ laten liggen en gaan voor de talloze opties die er op spreekwoordelijk ‘rechts’ liggen bij écht innovatieve en onafhankelijke individuen,onderzoeksinstituten en Universiteiten én vooral ook ondernemers.

  13. Andre Bijkerk 30 juni 2015 om 21:08- Antwoorden

    Guido, dank voor de uiteenzetting.

    Met alle respect, hebben we hier geen optocht met witte zwanen die de alle-zwanen-zijn-wit hypothese moeten bewijzen?

    https://en.wikipedia.org/wiki/Falsifiability

    Ik heb trouwens je commentaar gemist op mijn laatste bijdrage met een lelijk zwart zwaantje.

    http://climategate.nl/2015/06/22/de-weerlegging-van-global-warming/

    Verder zijn er vele details waar we nog over van gedachte kunnen wisselen. Maar dat is even voor later.

    • dwk 1 juli 2015 om 01:29- Antwoorden

      Eén van de “Uren met Henk Broekhuis” behandelde de volgende observatie:

      “Wat je in de jaren zestig veel hoorde was dat wij door de reclame gedwongen worden dingen te kopen die we niet nodig hebben. “

      Van het Reve schrijft: “De aanhangers van deze theorie gaan volgens de eerste methode te werk ( … ze verzamelen zo veel mogelijk voorbeelden, gevallen, uitkomsten die de te bewijzen stelling bevestigen).
      Ze verzamelen voorbeelden van artikelen die door de reclame aangeprezen en tevens in grote hoeveelheden door het publiek gekocht worden. Maar volgens deze methode kun je bewijzen dat de bevolking van Nederland uit advocaten of mannen of zakkenrollers bestaat, of dat een irritabel karakter veroorzaakt wordt door meer dan dertig minuten slaap per etmaal …”

    • Guido 1 juli 2015 om 13:41- Antwoorden

      Andre, in de bijlage ging ik wat specifieker in de zaken in, als je het met de aangekaarte kritiek niet mee eens bent hoor ik het graag.

      Je laatste bijdrage heb ik aan me voorbij laten gaan. Je gaat er daarin van uit dat het broeikaseffect de enige factor is in het klimaatsysteem, dat lijkt me niet helemaal juist. Het is een beetje analoog aan “de laatste 10 jaar gaat de temperatuur niet omhoog maar de CO2 concentratie wel DUS werkt het versterkte broeikaseffect niet.

      Als je op die manier redeneert kan je ook zeggen: de zon gaat al een tijd naar beneden maar de temperatuur daalt niet DUS heeft de zon geen invloed.

      • Andre Bijkerk 1 juli 2015 om 15:03- Antwoorden

        Guido, Vreemd genoeg lees je daar heel andere dingen dan dat ik erin geschreven heb.

        Misschien nog even goed kijken: Ik citeerde nota bene een global warming bron:

        Ik lees daar vertaald: “De toegenomen hoeveelheden kooldioxide en andere broeikasgassen die vrijkomen bij de verbranding van fossiele brandstoffen, land ontginning, landbouw en andere menselijke activiteiten, worden verondersteld de primaire bronnen te zijn van de opwarming van de aarde die zich heeft voorgedaan in de afgelopen 50 jaar.”

        En daar maak jij van:
        “Je gaat er daarin van uit dat het broeikaseffect de enige factor is in het klimaatsysteem,”

        Goed beschouwd ben je dus met je eigen stroming in discussie.

        Voorts was de conclusie dat het broeikasgas zijn werk niet heeft gedaan als primaire bron van de opwarming van de aarde en om met Feijnman te spreken:

        https://www.youtube.com/watch?v=OL6-x0modwY

        If it disagrees with experiment, it’s wrong

        • Guido 1 juli 2015 om 15:13- Antwoorden

          50 jaar is geen 10 jaar Andre.

        • Andre Bijkerk 1 juli 2015 om 16:05- Antwoorden

          Inderdaad 10 jaar is geen 50 jaar. De divergentie tussen grond en satelliet is overigens al zo’n 17-18 jaar bezig.

          Maar hoeveel jaar moet je wachten nadat je het lichtknopje hebt aangedaan en de lamp ging niet branden, om te moeten concluderen dat het systeem ergens stuk is?

  14. Hans Erren 30 juni 2015 om 22:35- Antwoorden

    Guido: Het fundamentele probleem van klimaatmodellen is overfitting, de fit is uitgevoerd over een korte periode van 50 jaar waarvoor goede data beschikbaar zijn (1950-2000). CO2 en temperatuur in de gegeven tijdspanne zijn vrijwel monotoon stijgend. Daarom is de onzekerheid in klimaatmodellen zo enorm: sinds 1988 is de climate sensitivity ongewijzigd 1.5-4.5 K/2xCO2. Opvallend is dat, hoewel klimaat een niet-lineair systeem is, de modeluitkomsten ontzettend lineair zijn.

    Standaard CO2 warming is basistekstboekspul. Spectroscopisch kun je vaststellen dan elke verdubbeling van CO2 voor 3.7 W/m2 extra forcing zorgt. Dan houdt de elementaire fysica op en begint het geparametriseer (gefantaseer). Aanname van sterke meekoppeling van waterdamp: niet zichtbaar. De voorspelde tropische hotspot: niet aangetroffen en werd weggemodelleerd met wind. Aerosolkoeling is de grote fudge factor: hete modellen hebben grote aerosolkoeling, koele modellen hebben geringe aerosolkoeling. Waar modellen heel slecht in zijn is de basisgeometrie van de circulatie, alle modellen vertonen een gesplitste Intertropische Convergentie Zone (ITCZ): het noordelijk en zuidelijk halfrond zijn ontkoppeld. Het CMIP5 emsemblegemiddelde loopt vanaf 2000 volledig uit de pas met Hadcrut4. Multidecadale variatie in de temperatuur is niet te modelleren. Vulkanische mega-erupties worden structureel te koud gemodelleerd.

    De klimaatmodellen laten het afweten en dat zou goed nieuws moeten zijn, echter het IPCC zet alles op alles om de alarmbel voort te laten luiden. En de critici wordt de mond gesnoerd.

    Equilibrium climate sensitivity (ECS) heeft geen enkele waarde voor beleidsmakers van nu en is zuiver een academisch speeltje, want de equilibrium responstijd is twee eeuwen. Met paleoklimatologie kun je geen respons van een eeuw berekenen omdat de statistische onzekerheid in de proxies veel te groot is, zowel in amplitude als ook in tijdresolutie. Het PETM heeft geen enkele waarde voor onze eeuw.

    Alles wijst er op dat de transient climate response laag is. Nu kun je wel roepen: maar onder een RCP8.5 scenario hebben we nog steeds een ramp! Inderdaad maar RCP8.5 is dan ook een worst case scenario afgeleid van SRES A2 en A1FI, waar voor het gemak de maximum CO2-concentratie daarna ook nog twee eeuwen vast wordt gehouden op een fysisch onmogelijke constante waarde. Totdat RCP8.5 als het nieuwe business-as-usual (BAU) scenario werd gebombardeerd, werd SRES A1B als BAU gebruikt, zie bijvoorbeeld het KNMI climate experiment. SRES A1B hanteert een CO2-emissiepiek in 2050 en er is geen enkele reden om dat als onrealistisch weg te zetten. RCP8.5, dát is onrealistisch, namelijk dat de atoommachten China en India in een catastrofaal opwarmende wereld rustig door zouden gaan met steenkool verbranden. Maar dat is trouwens ook beleid voor de volgende generatie beleidsmakers, de huidige beleidsmakers die de wereld willen redden, willen ook over hun graf heen regeren.

    • G-Krul 1 juli 2015 om 09:03- Antwoorden

      Hans Erren,
      Allemaal goed en wel, maar voor mij vrijwel onleesbaar.
      Misschien heb ik ergens overheen gelezen, maar zou iemand mij kunnen uitleggen waarom bij Guido de temperatuur ná 2000 nog steeds stijgt en, misschien nog belangrijker, dat elk jaar dat de pauze langer duurt de kans op andere conclusies sterk toeneemt.
      En als het zo overtuigend is wat Guido berekent, waarom moet er dan zo gelogen en bedrogen worden door de alarmisten en media (meer regen, minder regen, meer orkanen, minder voedsel), alles is goed om de uitgaven wereldwijd van, zeg een miljard per dag te rechtvaardigen.

    • Guido 1 juli 2015 om 13:55- Antwoorden

      Hans, dank voor je uitgebreide commentaar en ook prettig dat je met sommige mensen niet eerst in debat moet over de basisdingen. Ik denk dat wij het ook voor een groot deel met elkaar eens zijn maar de nadruk op andere dingen leggen.
      – inderdaad, aanwijzingen voor lagere TCR maar toch zou ik er nog niet al mijn geld op zetten. Daarnaast, wat is laag? Ikzelf kwam op 1.6 (1.0-3.0) uit.
      – RCP8.5 inderdaad behoorlijk hoog, toch komt je in de buurt als je de trends van de laatste decennia doortrekt. RCP6.0 gaat al van mitigatie uit. Laat de werkelijkheid in het midden liggen.

      Maar misschien zijn het nuances. Bij jou proef ik een beetje: jongens, maak je geen zorgen, het probleem valt waarschijnlijk mee, er komen wel oplossingen en zoniet dan doen we er alsnog wat aan.

      Ik denk eerder: inderdaad, er zijn aanwijzingen dat het minder dramatisch is dan we denken, zeker op korte termijn, maar uiteindelijk wordt het toch een probleem dus laten we niet wachten met de bron aanpakken, zeker ook omdat 1) niet alles onomkeerbaar is en 2) we nu nog tijd hebben om het relatief doordacht te doen.

      • Hans Erren 1 juli 2015 om 22:28- Antwoorden

        RCP8.5 inderdaad behoorlijk hoog, toch komt je in de buurt als je de trends van de laatste decennia doortrekt. RCP6.0 gaat al van mitigatie uit. Laat de werkelijkheid in het midden liggen.
        Ik kijk allen naar de SRES scenarios die anders ande RCP’s emissiescenario’s zijn. A1B is het oorspronkelijke SRES BAU, die niet eens uitgaat van mitigatie, maar zaken als kernfusie en energieefficiency incalculeert. A1B stijgt tot 2030 steiler dan A1FI, dus het is maar net welk science fiction verhaal je aanhangt. RCP zijn Representative Concentration Pathways waar dus al een onfysisch sink saturation model inzit.

        Hier is een vergelijking tussen RCP8.5 A1FI A1B en A1T, je ziet RCP8.5 = A1FI en helemaal niet BAU.
        https://klimaathype.files.wordpress.com/2015/06/sresrcp.jpg

        Ik ben een lukewarmer, ik ben een groot voorstander van conventionele kernenergie, ontwikkeling van thoriumenergie. Met kernenergie is A1B ,b>betaalbaarte realiseren, en plukken we alle vruchten van een milde opwarming, en bovendien heb je dan geen aanbodgestuurde opwekking. En zelfs James Hansen is een groot voorstander voor Thorium.

        Hier nog eens mijn uitrolplan:
        Het proof-of-concept van thorium is in de jaren zestig al geleverd, in 1970 waren we twee jaar verwijderd van een produktiecentrale. Ik zie het volgende uitvoerbare stappenplan, als wij net zo’n parlement haden als het franse:
        2015: Aanbesteding Borsele 2 (1 GW geinstalleerd vermogen conventionele Uraniumsplijting )
        2015: Stichting onderzoekschool Thoriumenergie Delft
        2016: Aanbesteding 10 MW Thoriumproefreactor in Delft
        2018: Oplevering Thoriumproefreactor Delft
        2020: Oplevering Borssele 2, Sluiting Maasvlaktecentrale (geen sloop)
        2020: Aanbesteding Thoriumproduktiecentrale Maasvlakte
        2025: Oplevering Thoriumproduktiecentrale Maasvlakte
        2025: Aanbesteding Thoriumcentrales ter vervanging van fossiele centrales in Eemshaven, Maasbracht, Lelystad, Geertruidenberg, en Amsterdam
        2030: Fossiele electriciteitsopwekking vervangen (13 GWjaar)
        2030: Aanbesteding thoriumcentrales voor elektrificering van het gasnet
        2035: Nederland stookt electrisch (25 GWjaar)
        2035: Aanbesteding thoriumcentrales voor synthetische diesel en electrisch rijden
        2040: Nederland rijdt CO2vrij.(103GWjaar)

        Geraamde kosten 150 miljard (50 miljard infrastructuur en 100 miljard centrales)

        • Janos73 2 juli 2015 om 13:19- Antwoorden

          Hans,
          en ik heb ook al vaker aangegeven dat jou planning hopeloos optimistisch is en dat ook de kosten hopeloos optimistisch zijn ingeschat.

          Borsele 2 kost minimaal 8 Miljard en als we nu en consortium vinden die het gaat bouwen en de financiering rond hebben en een vergunning hebben gaat het nog steeds niet lukken om in 5 jaar een centrale te bouwen.

          Verder doe je 20 jaar over de ontwikkeling van 25 GW, de volgende 78 GW doe je dan in 5 jaar????

          De kosten van de Thorium centrale zijn nog steeds onduidelijk omdat er nog geen definitief getest en productie rijp model licht. Goedkoper dan een “gewone”kerncentrale? Wil ik direct geloven, zo goedkoop als jij het voorstelt daar geloof ik niet in

        • Hans Erren 2 juli 2015 om 21:37- Antwoorden

          Janos inderdaad ben ik een hopeloze optimist en ben jij een mysogyne zwartkijker. Hebben we dat tenminste duidelijk. Mijn leven is dus een stuk aangenamer, ik heb met je te doen.

          Revius schreef al:
          een mens lijdt dikwijls het meest
          door het lijden dat hij vreest,
          doch dat nooit op zal dagen.
          Zo heeft men meer te dragen,
          dan God te dragen geeft

    • Matthijs 1 juli 2015 om 14:48- Antwoorden

      Hoe meet ik die meetkoppeling?
      En met welk experiment kan ik hem aantonen?

      • Guido 1 juli 2015 om 15:06- Antwoorden

        Matthijs – verschillende manieren, degene die je zelf kan doen is de verandering in temperatuur delen door de verandering in forcering. Kan je voor verschillende tijdschalen doen, het makkelijkst is het om het met grafiek d te doen. Dat doe je dus met het huidige experiment dat we met z’n allen aan het doen zijn. Alternatief is een computermodel maar ik geloof dat je het daar niet zo op hebt.

        • Matthijs 3 juli 2015 om 12:43- Antwoorden

          De eerste regels van de wetenschap is dat iets pas een feit is als je het zelf kan reproduceren.
          Dit is zo’n vage omschrijving dat het ronduit onwetenschappelijk is. “Het is aan de hand”. Wil je daar miljarden aan uitgeven? Omdat het “aan de hand is”?
          Ik zou zelf het experiment onder gecontroleerde omstandigheden willen nabootsen. Zodat ik het effect zelf zou kunnen meten.
          Weet je wat, ik help je wel even.
          Je neemt een burolamp (zon) en een buro (oppervlakte). Dan stel je er een afgedekte spiegel bij op (broeikasgas). Dan zet je de lamp aan en observeert de temperatuur op het buro. Dan haal je de afdekking van die spiegel eraf en observeer je de temperatuur.
          Indien de temperatuur toeneemt na het verwijderen van de afdekking op de spiegel, dan heb je je effect bewezen.
          Ik kan je alvast verklappen dat het effect van de spiegel (broeikasgassen) nul is.

        • Guido 3 juli 2015 om 16:30- Antwoorden

          Matthijs: afreizen naar Venus of Mars (niet letterlijk bedoeld)? Filmpje?

    • Arthur Bijl 4 juli 2015 om 20:10- Antwoorden

      Hans: Ik ben benieuwd naar jou onderbouwingen van de volgende stellingen:
      “Aanname van sterke meekoppeling van waterdamp: niet zichtbaar.”
      ( Ik vind bijvoorbeeld deze link waarbij ze vooralsnog wel gekoppeld lijken: http://www.pnas.org/content/104/39/15248.full.pdf )

      “De voorspelde tropische hotspot: niet aangetroffen en werd weggemodelleerd met wind. ” ( Ik vind bijvoorbeeld deze link met paper verwijzing waar de hotspot gevonden zou zijn: http://phys.org/news/2015-05-climate-scientists-elusive-tropospheric-hot.html )

      “Aerosolkoeling is de grote fudge factor: hete modellen hebben grote aerosolkoeling, koele modellen hebben geringe aerosolkoeling. ”

      “Waar modellen heel slecht in zijn is de basisgeometrie van de circulatie, alle modellen vertonen een gesplitste Intertropische Convergentie Zone (ITCZ): het noordelijk en zuidelijk halfrond zijn ontkoppeld.” ( Dit zou er volgens het volgende paper ervoor zorgen dat ECS onderschat wordt: http://onlinelibrary.wiley.com/store/10.1002/2015GL064119/asset/grl52948.pdf;jsessionid=B87C839EE9C25F30590DA97E6DBF66B2.f02t02?v=1&t=ibpbos7t&s=8b1e9e8f3919fb9dc8a2d7912ff3fcf5975619f0 )

      “Multidecadale variatie in de temperatuur is niet te modelleren.”

      “Vulkanische mega-erupties worden structureel te koud gemodelleerd.”

      • Hans Erren 4 juli 2015 om 23:47- Antwoorden

        Dank je voor je vragen Arthur, ik heb je vraag geparkeerd op klimaathype, en ik beloof dat ik hem daar uitgebreid zal toelichten inclusief afbeeldingen.

        PS je laatste link werkt niet (“forbidden”) heb je daar een referentie voor?

        https://klimaathype.wordpress.com/2015/07/04/de-vraag-van-arthur-bijl/

        • Arthur Bijl 5 juli 2015 om 00:01- Antwoorden

          Bedankt voor uw antwoord. Ik zal uw site in de gaten houden. De laatste link verwijst naar DOI: 10.1002/2015GL064119. Tian, B., (2015). Spread of model climate sensitivity linked to double-intertropical Convergence Zone bias. Geophysical Research Letters. ( 42), 4133-4141.

          Excuses voor het ongemak.

  15. […] Gisteren verscheen het commentaar van Guido van der Werf op een eerdere ‘posting’ van Dick Thoenes. Hieronder de reactie van Dick Thoenes. […]

  16. Boels 1 juli 2015 om 12:25- Antwoorden

    @Joris van Dorp:
    “Laten we de klimaatwetenschap overlaten aan de wetenschappers, dan kunnen we het klimaatbeleid met beide handen vastpakken.”

    Opsluiten van wetenschappers en de sleutel weggooien is niet de oplossing 😉
    Je mag als “afnemer” toch wel wat vraagtekens zetten?
    Ik zou bijvoorbeeld de bevindingen door echte statistici willen laten checken of synchronisatie tussen meteogegevens en astrofysische effecten; waarom verschillende kalendersystemen?

    • Joris van Dorp 1 juli 2015 om 12:52- Antwoorden

      De klimaatwetenschappelijke literatuur is immens. In plaats van suggereren dat klimaatwetenschappers elementaire zaken over het hoofd zien zou het goed zijn om de literatuur er eerst op na te pluizen. Nog beter, *toon aan* dat ze iets over het hoofd zien. Nog veel beter, toon aan dat klimaatverandering inderdaad geen gevaar vormt voor mens en milieu. Dan pak je waarschijnlijk een Nobelprijs.

      Als dat allemaal niet in je straatje past (het past ook niet in mijn straatje, voor wat dat waard is) dan is de beste oplossing gewoon het overnemen van de conclusies van de klimaatwetenschap. En daarna, het focussen op het voeren van bona fide klimaatbeleid (oftewel: kernenergie).

      Op dit moment is het klimaatbeleid weinig meer dan een jammerlijke maalstroom van aperte verspilling en brutaal bedrog. Dat komt niet door de klimaatwetenschap, maar door het ontbreken van voldoende aandacht voor het ontwikkelen van solide klimaatbeleid. Aldus hebben allerlei opportunistische partijen vrij spel in het formuleren van beleid dat weinig of geen co2 reductie oplevert, maar wel grote geldstromen in beweging brengt vanuit de portemonnee van de burger richting de zakken van deze partijen.

      Het eindeloos doordrammen over het wel en wee van de klimaatwetenschap is tijdverspilling waarvan slechts de opportunisten die onze welvaart oppeuzelen middels pseudo-klimaatbeleid gericht op hun eigen financiële welzijn de voordelen plukken.

      • Turris 1 juli 2015 om 13:15- Antwoorden

        We zitten nu opgescheept met 25 jaar wel en wee (alarmisme op basis van gemanipuleerde temperatuurseries) van het IPCC met het huidige effect van grove (belasting-) geldverspilling aan zinloos “duurzame” maatregelen om zogenaamd het klimat “te redden”. Reeds eerder heb ik de schuld/oorzaak/aanleiding daarvan verwezen naar de Club van Rome, GreenPeace, PBL en het IPCC en lieden / bloggers die hen politiek steunden en beschermende. Erger is als bloggers over deze rampzaligheid heen willen stappen . Ik heb Joris ook nog nooit één oplossing zien aandragen. Mijn oplossing: opheffen van IPCC, GreenPeace als criminele organisatie aanmerken, PBL opheffen.

        • Joris van Dorp 1 juli 2015 om 13:27- Antwoorden

          Helaas mijn reacties komen er niet meer door … spamfilter?

        • G-Krul 1 juli 2015 om 13:35- Antwoorden

          Turris, je vergeet Brussel en Rome 🙂

      • Boels 1 juli 2015 om 19:08- Antwoorden

        Allemaal een beetje kort door de bocht.
        Er is geen standaardpakket aan eisen waar een grafiek aan moet voldoen (bijvoorbeeld altijd de correlatiecoëfficient vermelden, waarom er een specifieke periode gekozen is en laat zien waarom andere periodes niet schikken).

        Activisten zien en gebruiken grafieken anders, zij extrapoleren tot het oneindige.
        Dus lineaire trends gestippeld weergeven met eindpunten (ho, niet verder!).

  17. Guido 1 juli 2015 om 13:32- Antwoorden

    Bedankt allemaal voor de reacties. Ik probeer een aantal dingen te bundelen en hieronder weer te geven, ik zal hierboven ook bij een aantal mensen meer specifiek commentaar te zetten. In het algemeen gingen reacties over dat de zon een hogere samenhang met de temperatuur gaf dan ik voorstelde, over het hiaat, en over de betrouwbaarheid van de meetgegevens. Ik zal die hieronder puntsgewijs zetten.

  18. Guido 1 juli 2015 om 13:34- Antwoorden

    Toch de zon! Wim en Jan gaven aan dat je een betere samenhang tussen de zon en temperatuur krijgt als je de data anders weergeeft. Ik heb een plezierige email wisseling met Wim gehad en naar aanleiding van zijn suggesties een grafiek gemaakt. Even los van noodzakelijke versterkingsmechanismes blijft het moeilijk om de zon als alles verklarend te zien omdat:
    1) de zon de laatste 30 jaar het tegenovergestelde patroon van de temperatuur laat zien
    2) de zon de temperatuur volgt in het midden van de vorige eeuw: de zon stijgt door tot aan 1960 ofzo en daalt dan, terwijl de temperatuur dan al een tijdje constant is danwel daalt.

    Nogmaals, ik zeg niet dat de zon geen invloed heeft. Maar CO2 afdoen als niets betekend omdat de correlatie met temperatuur niet 100% is en dan naar de zon wijzen zoals in het betoog van Thoenes dat is niet houdbaar. Daarnaast is het niet verstandig om je op één factor vast te pinnen, zeker niet over relatief korte tijdschalen.

  19. Guido 1 juli 2015 om 13:34- Antwoorden

    Het hiaat. Een aantal mensen waaronder Jan en David geven aan dat door een lopend gemiddelde te pakken je het hiaat gedeeltelijk buiten spel zet. Dat klopt natuurlijk, daarom heb ik niet alleen het lopend gemiddelde maar ook de jaarlijkse data in de lichte kleuren in de grafiek gezet.

    Je ziet dan dat tijdens het hiaat (of hoe je het ook wil noemen) de helling tussen CO2 en temperatuur fors lager ligt dan daarvoor. De vraag is natuurlijk of dit het broeikasverhaal ontkracht. Ik kan mijn antwoord daarop wel geven, maar het zou nuttiger zijn om te horen van Jan en David wat zij verwachten wat er zou gebeuren als
    1) de zon onderuit gaat
    2) we een aantal “koude” La Nina’s hadden het afgelopen decennium
    3) De AMO op zijn hoogtepunt is gekomen
    4) De PDO van warm naar koud gaat

  20. Guido 1 juli 2015 om 13:36- Antwoorden

    Nauwkeurigheid datasets. Het lijkt me de meest logische vraag: hoe betrouwbaar is de data die we hier laten zien, heeft het wel zin dit soort grafiekjes te maken? Ik “produceer” zelf data (over emissies van ontbossing en bosbranden) en weet dat daar flink wat onzekerheid in zit. Maar als we de emissies in de atmosfeer transporteren met een model (jaja, nog een) dan voorspellen we bijvoorbeeld de concentratie van koolmonoxide of stofdeeltjes in de atmosfeer. Die meten we ook met behulp van satellieten en in het algemeen komen de voorspellingen en metingen goed overeen. Beter dan in eerdere versies van onze schattingen.

    Wat ik daarmee wil zeggen is dat zeker onzekerheid in de data zit maar dat onafhankelijke studies en bronnen wel een bepaalde hoeveelheid vertrouwen geven en dat en continue vooruitgang is. De CO2 metingen hebben overigens een kleine onzekerheid, vooral sinds 1958 toen ze direct gemeten werden. Zonnevlekken lijken ook redelijk betrouwbaar (onafhankelijke groepen die observaties doen) maar verder terug in de tijd is er wel discussie, zie climatedialogue.org. Temperatuur, tja, iedereen weet hoeveel correcties daarvoor nodig zijn die soms de trends versterken, soms verzwakken. Ik weet weinig hiervan maar op het moment dat de verschillende onderzoeksgroepen (inclusief sceptisch ingestelde wetenschappers) tot dezelfde resultaten komen dan lijkt het mij redelijk betrouwbaar.

  21. Erik 1 juli 2015 om 17:24- Antwoorden

    Guido, je ziet bijv bij HadCrut de temperatuur stijgen van 1850 tot 1880, dalen van 1880 tot 1910, weer stijgen tot 1940, weer dalen van 1940 tot midden jaren 70, weer stijgen tot circa 2000 en daarna vlak worden. Al die tijd stijgt CO2 netjes door, je hebt dus verschillende positieve en negatieve correlaties die elkaar opvolgen. Momenteel is de correlatie al jaren ongeveer nul.
    Is dit nou je krachtig bewijs van CO2 als veroorzaker van opwarming? Het koelt even vaak af als dat het opwarmt. Alleen in de peride half 1970 tot 2000 lopen CO2 en T gelijk op met een flinke pos. correlatie. Toevallig is dat ook net een periode van een positieve AMO index. Wie heeft nou het meeste effect?

    • Ivo 2 juli 2015 om 10:08- Antwoorden

      Ik vraag me af, kan er geen data over vinden, of het schoner worden van de lucht eind vorige eeuw een versterkend effect heeft gehad. Het zou de daling na 1940 (toenemende vervuiling) en de stijging na 1970 mede kunnen hebben beïnvloed.

      • Boels 2 juli 2015 om 14:15- Antwoorden

        Dat zou toch op de site van het RIVM te vinden moeten zijn (nee dus).
        Wel kwam ik data over het aantal microMol/l SO4 tegen.
        In de periode 1992 tot 2008 is dat ongeveer lineair afgenomen van ongeveer 43 naar 20 microMol/l.

      • Herman Vruggink 2 juli 2015 om 14:24- Antwoorden

        Ivo,

        Als je zegt “mede kunnen hebben beïnvloed.” dan zullen de meeste wetenschappers zeggen dat dit niet een onmogelijkheid is. Maar als we verder in zoomen dan is de zogenaamde opklaring meer een continentaal gebeuren (VS en Europa) dan Globaal. Verder is die opklaring ook meer iets van de jaren negentig. Guido heeft onlangs nog een weergave laten zien van de aerosol forcing (koeling) waarin deze nog steeds toenam. Dit was dan wel de NASA weergave die mogelijk onder invloed van het wensdenken van Hansen tot stand is gekomen. Zelf neem ik daarom de IPCC weergave waarin de aerosol forcing niet meer toeneemt. Als je meert wilt weten over aerosols dan kan je het beste zoeken in IPPC AR5. Veel leesplezier!

        O ja, er zijn ook aerosols die opwarming veroorzaken, de black soot. Die factor kan ook groter zijn dan nu wordt aangenomen.

    • Guido 2 juli 2015 om 10:42- Antwoorden

      Erik – het krachtigste bewijs is uiteraard absorptie, maar daar geloven veel mensen hier blijkbaar niet in. Tenminste niet op het moment dat het ze niet uitkomt. Verbanden leggen lijkt me dan makkelijker te interpreteren. Ik heb het heel simpel gehouden met CO2 tegenover de zon vooral omdat ik wil laten zien de eerste een veel hogere samenhang met temperatuur heeft dan de 2e.

      En ja, je kan altijd tijdsperioden vinden waarvoor het niet opgaat, bij zowel de zon als bij CO2. Als je CO2, de zon, AMO, ENSO, vulkanen, etc combineert dan kan je wel iets zinnigers zeggen (sceptisch ingestelde wetenschapper!) dan alleen kijken naar tijdsperiodes waar het wel of niet overeenkomt.

      Specifiek ingaand op jouw suggestie: AMO kan net als ENSO en PDO temperaturen beïnvloeden, maar er zit geen trend in die factoren op langere termijn. Die zit wel in de temperatuur, ook in de zon de eerste helft 20e eeuw maar niet in 2e helft 20e eeuw, en uiteraard in CO2.

      • Erik 2 juli 2015 om 13:43- Antwoorden

        Beste Guido, dank voor je antwoord.
        Maar wat denk je van de volgende figuur van AMO en T anomalie:

        http://www.woodfortrees.org/plot/hadcrut4gl/detrend:0.8/from:1850/mean:360/plot/hadcrut4gl/detrend:0.8/from:1850/trend/plot/esrl-amo/from:1850/mean:360/offset:-0.3/plot/esrl-amo/to:1850/trend/offset:-0.3
        Hadcrut4 is gedetrended om vergelijking met AMO beter mogelijk te maken. Om die reden is ook een 360 maanden moving average gebruikt (30 jaar). Maar ook als je bijv. 12 mnd gebruikt is de overeenkomst opvallend.

        • Guido 2 juli 2015 om 16:13- Antwoorden

          Erik, dat komt heel mooi overeen en mede daarom wordt hij ook meegenomen in de studies zoals degene die ik hierboven aankaartte. De crux zit hem uiteraard in het moeten detrenden van de temperatuur dataset; AMO kan een deel van de variabiliteit verklaren (en m.i. heeft hij ook geholpen bij de opwarming 1970-2000, hoeveel is de vraag) maar niet de trend in opwarming.

          De getallen: AMO heeft ongeveer een amplitude van 0.4 graden en het gebied is ongeveer 10% van het hele oppervlak. Hij wordt trouwens gedefinieerd als de temperatuur van de Noord Atlantische oceaan dus in de ruwe data zie je ook het ENSO en vulkaansignaal terug.

        • Herman Vruggink 2 juli 2015 om 20:24- Antwoorden

          Guido,

          “10% van het oppervlak” Hoe groot is de invloed van de AMO op het klimaat van aangrenzende continenten, Europa, Noord Amerika en niet te vergeten het poolgebied?

        • Guido 2 juli 2015 om 22:02- Antwoorden

          Herman – goede vraag, ik denk niet dat iemand het antwoord weet. Ik zeker niet. Als je op de regressie methode van Chylek afgaat voelt ongeveer de helft van de aardbol de effecten, en zit er dus de helft van 0.4 graden amplitude = 0.2 graden amplitude in het wereldwijde signaal.

  22. wim 1 juli 2015 om 17:44- Antwoorden

    het was een prima email-wisseling, maar op een paar belangrijke punten ben ik het duidelijk nog niet eens met Guido.
    1) in de periode 1910-1940 steeg de temperatuur evenveel als in 1975-2005. CO2 kan de verklaring niet zijn. Dat erkent ‘iedereen’. De zon wel: die was veel actiever dan voor 1910. Rond 1870 was de zon trouwens eveneens actief en steeg de temperatuur ook.
    2) in 1945-1960 is de zon zeer actief, maar daalt de temperatuur. Klopt niet. In 1945-1960 steeg CO2 snel. Dat klopt dus ook niet. Ik denk dat een zware luchtvervuiling de warmte van de zon tegenhield.
    3) tussen 1975 en 1995 was de zon erg actief. De temperatuur steeg snel. Dat klopt dus. Echter ook met de CO2-theorie.
    4) Zonnecyclus C23 die rond 2003 z’n piek had was lager dan C21 en C22 (120 tegen 2 maal 160), maar hoog genoeg om enige opwarming te geven. Een cyclus geeft namelijk opwarming als hij duidelijk boven de 100 komt. Er was dus enige opwarming tot 2003/4. Daarna gaat de temperatuur flipperen, maar blijft grosso modo ongeveer gelijk. CO2 stijgt ook na 2004 zeer snel door. Dat klopt dus niet.
    5) Zonnecyclus 24 is laag, maar bereikt toch in 2014 nog een piek van 80. De temperatuur blijft flipperen, maar de cyclus loopt ten einde en enige temperatuurdaling kan nog komen rond 2019. Ik denk zal nog komen. De CO2 theorie klopt niet: in het tijdvak 2008-2015 had de temperatuur moeten stijgen.
    Het jaar 2014 was warm, maar de zon piekte toen. Trouwens, de troposfeer was helemaal niet zo warm.
    Concluderend kom ik tot 3 a 4 bevestigingen van mijn zonnemodel, maar slechts 1 a 2 opstekers voor de CO2-theorie. De zon wint op punten dacht ik!

    • Erik 2 juli 2015 om 18:07- Antwoorden

      Wim, wat denk je vd oceanen, AMO en PDO in negatieve fase, als verklaring voor de daling na 1945?

  23. rhenense griek 1 juli 2015 om 18:43- Antwoorden

    Het is fantastisch dat dit stuk deze zaken onderstreept:
    “Daar verandert het hiaat, de dubieuze statistiek van de hockeystick, de kosten van adaptatie, etc. niks aan. ”
    Maar wat veranderd is, is dat dit stuk uit onverdachte hoek steunt dat er een hiaat is. Dat de hockeystick grafiek een nepper is, en dat adaptatie bijna niks kost in vergelijking met mitigatie.
    Belangrijke puntjes lijkt me.

  24. TINSTAAFL 1 juli 2015 om 21:12- Antwoorden

    Wat ik vaak mis in Climatology is de stelling:
    “We Don’t Know”.

    Te vaak worden er weer andere factoren en forcings er met de oren bij gesleept net zo lang de theory wordt “bewezen” totdat dit weer onderuit wordt gehaald door de werkelijkheid en begint alles weer van voren en dit alles met temperaturen tot 3 cijfers achter de komma (yeah..right).

    • Joris van Dorp 3 juli 2015 om 08:52- Antwoorden

      Niet ‘temperaturen’, maar ‘temperatuurverschillen’. De eerste kan niet met 3 cijfers achter de komma worden bepaald. Maar de tweede wel. Dit onderscheid is belangrijk.

  25. wim 2 juli 2015 om 09:02- Antwoorden

    de stelling ‘de zonneactiviteit daalt, maar de temperatuur stijgt, dus kan de zon niet de oorzaak zijn van de opwarming’ is onjuist. Het is vergelijkbaar met : ‘de zon daalt, dus daalt de temperatuur’. Dat is (natuurlijk) ook niet waar. Gisteren daalde de zon al na 2 uur ’s middags, maar de temperatuur steeg door tot 6 a 7 uur ’s avonds. Pas toen de zon echt laag stond ging de temperatuur dalen. Zo is het ook met de zonneactiviteit. Pas als die onder een bepaald niveau komt, gaat de aardtemperatuur dalen. Bijna alle zonnecycli in de 20-ste eeuw waren hoog genoeg om opwarming te veroorzaken, en deden dat dan ook.

  26. Joris van Dorp 3 juli 2015 om 08:49- Antwoorden

    Bloomberg heeft een mooie infographic waarop de relatieve invloed van de verschillende natuurlijke en onnatuurlijke forcings helder in beeld gebracht worden. Sluit goed aan op de discussie hier. http://www.bloomberg.com/graphics/2015-whats-warming-the-world/

    • Hans Erren 3 juli 2015 om 23:34- Antwoorden

      Merk op hoe een catastrofale CO2 opwarming 1-op-1 wordt gemaskeerd door een gelijk stijgende aerosolkoeling. Aerosolen dienen als fudge factor om zo een catastrofale CO2 klimaatgevoeligheid in 2100 te verkrijgen.

    • TINSTAAFL 4 juli 2015 om 00:09- Antwoorden

      Grafiek eindigt in 2005, ik vraag me af waarom (hint: hiatus)?

      • Guido 4 juli 2015 om 08:14- Antwoorden

        Tinstaafl, heb je überhaupt wel gelezen of geprobeerd de grafieken te interpreteren? Hint: de lichte kleuren zijn de jaarlijkse waardes waarin het hiaat dus zit.

  27. wim 3 juli 2015 om 09:48- Antwoorden

    @erik: ik zag je vraag te laat. Ik denk dat de zonneactiviteit ook bepalend is voor AMO en PDO. Er is een zeer duidelijke correlatie. In de jaren 1945-1965 zit een temperatuurdip. Ik denk niet dat die kan zijn veroorzaakt door koude oceanen. Ik denk eerder aan beperking van de instraling van de zon die zowel land als zee deed afkoelen.

    • Erik 3 juli 2015 om 12:02- Antwoorden

      Wim, de dip duurde wel van circa 1945 tot 1975, dus zo’n 30 jaar.

  28. wim 3 juli 2015 om 09:51- Antwoorden

    @joris: wat en leuk programmaatje! Maar het effect van de zon is veel te klein ingeschat.

  29. wim 3 juli 2015 om 12:28- Antwoorden

    @erik: de daling vond vooral in 1945-1955 plaats. De AMO daalde pas rond 1960 flink. De PDO daalde wel vanaf 1945. Maar: zowel bij AMO als PDO is duidelijk een 11-jaarlijks patroon zichtbaar conform de zonnecycli. Ik zie de zon dan ook als primair en de oceanen als secundair.

  30. […] Arthur Bijl stelde een vraag op climategate […]

  31. hwdenhar 5 juli 2015 om 13:06- Antwoorden

    Indien je in kort bestek met behulp van enkele figuren een boodschap wilt overbrengen is het wel zaak er voor te zorgen dat de figuren “self explaining” zijn en geen additionele vragen oproepen.
    Ik zie dat in figuur b. het CO2-gehalte van de atmosfeer niet wordt uitgedrukt in volume fractie, niet in mol per volume-eenheid, niet in massa per volume-eenheid maar in W/m2. Bij een poging tot interpretatie ga ik er maar van uit dat het CO2-gehalte hier wordt gekarakteriseerd via de invloed die op een energieflux wordt uitgeoefend. Dit roept additionele vragen op:
    – Waar is deze energieflux gelocaliseerd? Op het grensvlak van landmassa/oceaan
    met de troposfeer? Aan de bovenzijde van de troposfeer, d.w.z. naar stratosfeer
    en ruimte? Op een andere voor mij niet inzichtelijke logische locatie?
    – In de periode van 1900 tot heden neemt de beïnvloeding van de energieflux toe met
    een factor 6 terwijl het CO2-gehalte van de atmosfeer in deze periode hooguit met
    een factor 2 is gestegen. Dit duidt op een niet-lineair verband tussen de twee
    grootheden??
    – Wat is het fysisch mechanisme dat aan dit verband te grondslag ligt?

  32. Wouter 5 juli 2015 om 15:47- Antwoorden

    Complimenten aan Guido (en Hans) voor zijn verschijning hier!

    Beste Guido

    Ik weet weinig van klimaat maar wel wat van statistiek. Ik beperk me daarom met name tot de twee belangrijkste grafieken: a (temperatuur) en b (CO2).

    1. Het correleren van twee sterk stijgende curves is weinig zinnig. Stel dat het aantal kinderen per echtpaar over een eeuw stijgt van 2 naar 4 kinderen, terwijl het aantal ooievaars is verdubbeld. Dan is het wat onzinnig om over een kindgevoeligheid van 2 te spreken als je daarmee causaliteit wil suggereren, want die is er natuurlijk niet. Wij statistici noemen dit valse correlaties (“spurious correlations”). Voor leuke (grafische) voorbeelden , zie bv. http://www.tylervigen.com/spurious-correlations

    2. Het zou daarom veel interessanter zijn om naar de eerste verschillen (jaar-op-jaar delta’s) van beide reeksen te bekijken en die te relateren. Maar de delta’s van CO2 zijn bijna constant (positieve autocorrelatie: gladde curve) terwijl de temperatuur delta’s alle kanten opgaan (negatieve autocorrelatie). Dit geeft dus zo goed als geen correlatie. Op basis hiervan dus ook geen causaliteit.

    3. Guido zegt dat hij in grafiek a uitgaat van veranderingen. Dat is onjuist. De grafiek a toont de (verschoven) temperatuurniveau’s (met een verder onbepaald nulpunt). Je kan daar wel jaar-op-jaar delta’s uit afleiden maar dat is in ieder geval niet gedaan in grafiek c en d. Hij relateert dus wel degelijk niveau’s ipv. delta’s.

    4. Laten we eens beter naar de temperatuurtrend in grafiek a kijken: er is een toename van pakweg 0,5 graad Celcius van 1900 tot 1940, een opvallende afvlakking van 1940 tot 1980 en weer een stijging van 0,5 graad van 1980 tot 2010. Ik zeur niet over de recente hiaat, het gaat om de grote lijnen dus de drie genoemde perioden. De CO2 concentratie verdubbelt in iedere periode (wat een toeval trouwens), dus ook voor 1940.

    5. Dus de CO2 concentratie stijgt in alle drie de perioden evenveel. Dus ook in de periode 2 (1940-1980) waar de temperatuur niet steeg (maar bijna terugliep). Van een directe (lineaire) relatie tussen de temperatuurtrend en CO2 kan dus ook obv. deze analyse geen sprake zijn, laat staan van een causaliteit.

    6. Als ik naar de grafiek d kijk zie een puntenwolk met de datapunten van beide metingen (niveau temperatuur en niveau CO2). Deze grafiek lijkt indrukwekkend (zeker door de donkere trendwaarden voor de temperatuur), doch de correlatie R2 van .8 of .9 zegt helaas niks. Komt gewoon doordat beide curves sterk stijgen, meer niet. Daar kan je geen causaliteit op baseren.

    7. Als de aantallen kinderen en ooievaars in mijn voorbeeld (zie 1) net zulke sterk stijgende lijnen zouden geven als beide grafieken (temperatuur en CO2) hier, zie je precies hetzelfde beeld als in grafiek d en dezelfde hoge correlaties R2. Dit is het gevolg van de stijging in beide grafieken. Betekent dus ook niks (zie 1). Multipele (lineaire) regressie verandert daar waarschijnlijk weinig aan.

    8. Extrapolatie naar toekomstige 2 graden temperatuur stijging is natuurlijk, op basis van grafiek a (met 1 graad stijging over honderd jaar) en de niet aangetoonde relatie met CO2, helemaal uit den boze. En hoe je aan die klimaatgevoeligheid van meer dan twee graden komt op basis van de plaatjes, begrijp ik helaas niet. Over periode 1 en 3 vind ik een klimaatgevoeligheid van ca. 0,5 graad, doch over periode twee nul graad. Dus dat klopt ook niet.

    9. Wetenschap is het toetsen van hypothesen aan de werkelijkheid (empirie). Complexe klimaatmodellen met heel veel parameters en weinig empirie vind ik dus een beetje verdacht. Dan ligt altijd “datasnooping” op de loer, zoals bv. bij de “hockeystick”. In dat kader is de uitspraak van de briljante wiskundige Von Neuman interessant: “With four parameters I can fit an elephant, and with five I can make him wiggle his trunk.”

    Groet, Wouter

    • Janos73 5 juli 2015 om 16:14- Antwoorden

      ” k weet weinig van klimaat maar wel wat van statistiek. ”

      En dat is wel duidelijk ook

      ” Wij statistici noemen dit valse correlaties (“spurious correlations”).”

      Maar er is een fysische reden om aan te nemen dat CO2 invloed heeft op de temperatuur. Het is nl. een broeikasgas…..

      ” De CO2 concentratie verdubbelt in iedere periode (wat een toeval trouwens), dus ook voor 1940.”

      Voor de industriële revolutie waren we ongeveer op 280 ppm nu op 400, we hebben dus nog niet een verdubbeling achter de rug.

      • henkie 5 juli 2015 om 16:49- Antwoorden

        Gelukkig is er Janos73, onze onvolprezen klimaatwetenschapper. Die wetenschappelijke citaten uit hun verband rukt, neuzelsites als wetenschappelijk presenteert en ons elke dag opnieuw trakteert op zijn grondig doorwrochte geloofsbelijdenis. Niets is hem te dol.
        Hij weet niets van het bedrijven van wetenschap, kan geen wetenschappelijk artikel lezen, laat staan doorgronden, kent geen statistiek, kortom het hele Popperiaanse gedachtengoed is hem vreemd. Maar hij moet als zendeling hier zieltjes werven. Mij best.

    • Guido 5 juli 2015 om 16:19- Antwoorden

      Dank je Wouter – zie mijn opmerking over correlatie en causaliteit in de tekst. Je suggestie om naar jaarlijkse veranderingen tegen co2 te kijken lijkt mij niet produktief, op jaarlijkse schaal zijn enso, vulkanen, en andere schommelingen veel belangrijker. Besef aub ook dat de getoonde grafieken met name bedoeld zijn als kritiek op het verhaal van Thoenes waarin aan de zon een veel betere samenhang met temperatuur wordt toegeschreven dan aan co2. Hoe zie jij de correlatie tussen de zon en temperatuur?

    • Erik 19 juli 2015 om 23:07- Antwoorden

      Wouter
      ‘Guido zegt dat hij in grafiek a uitgaat van veranderingen. Dat is onjuist. De grafiek a toont de (verschoven) temperatuurniveau’s (met een verder onbepaald nulpunt)’
      Eigenlijk zou Guido dus beter kunnen werken met temperaturen ipv deze verschoven temperaturen, die hij anomalieën noemt.

  33. hwdenhar 5 juli 2015 om 17:55- Antwoorden

    Guido,
    Ik zie dat je nog actief deelneemt in deze discussie. Mag ik nogmaals de aandacht vestigen op de paar eenvoudige fysische vragen die ik in aan het begin van deze middag heb geplaatst. Een reactie en uitleg van een en ander zou ik zeer op prijs stellen. Of is de fysische achtergrond van de onderhavige materie toch wat te lastig voor je?

  34. Guido 5 juli 2015 om 20:49- Antwoorden

    Zie hierboven, ik zag je reactie nu pas, hou het beleefd aub. Radiative forcing, top van de atmosfeer, rest staat in een artikel van me waarvan de link bij de reactie hierboven staat

    • hwdenhar 5 juli 2015 om 22:26- Antwoorden

      Guido,
      Mijn excuses, ik had je 8:36 uur reactie niet gezien en heb daardoor wat geërgerd gereageerd toen ik wel andere reacties zag. Ik heb overigens het genoemde artikeltje even gescand, maar heb niet de indruk dat het antwoord geeft op mijn vragen. Ik zal eerst een en ander wat beter bekijken en vervolgens hier op terug komen.

  35. Wouter 5 juli 2015 om 22:06- Antwoorden

    Hi Guido

    Dank voor je reactie. Over de relatie temperatuur en aantal zonnevlekken kan ik helaas weinig zeggen. Ik ben wel benieuwd naar de jaarlijkse data, want zowel de jaarlijkse temperatuur als zonnevlekken schommelen erg, en bevatten mogelijk dus meer informatie dan die saaie CO2 curve. Dan moet je naast delta’s wel ook rekening houden met vertragingen etc. (bv. met een autoregressief model).

    Als ik alleen naar de gemiddelde temperatuur en het gemiddelde aantal zonnevlekken over de drie perioden (-1940, 1940-1980, 1980-) kijk, denk ik dat enige zwakke correlatie tussen beide niet kan worden uitgesloten, aangezien de hiaat in periode twee meer zonnevlekken kent. Maar dan hebben we het over drie waarnemingen, dus ik zou er geen enkele waarde aan toekennen. Kan net zo goed toeval zijn.

    Groet, Wouter

  36. wim 19 juli 2015 om 16:49- Antwoorden

    wouter, ik denk dat er een sterke relatie is tussen zonnevlekken en temperatuur in 1850-heden (behalve in 1945-1965) en heb hierboven, zie oudere reacties, daarover geschreven.
    Zet er ook eens je tanden in!

  37. wim 20 juli 2015 om 09:20- Antwoorden

    erik: als de zon na 14.00 daalt, geeft hij nog genoeg warmte af om de aarde tot rond 18 a 19 uur op te warmen. Zo ook de zonnevlekken. Dalen maakt niet uit, tot ze een bepaalde drempelwaarde bereiken, ik schat rond de 105. C23 zat nog boven die grens (120) en gaf dus nog enige opwarming. C24 zit eronder en zal uiteindelijk, rond 2019, globaal gezien enige afkoeling geven.
    zo, nu een paar daagjes weg, de zon opzoeken.

  38. Melissa 19 juli 2016 om 02:48- Antwoorden

    I have noticed that in video cameras, extraordinary devices help to target automatically. These sensors regarding some cameras change in in the area of contrast, while others start using a beam of infra-red (IR) light, especially in low lumination. Higher specification cameras oftentimes use a mixture of both models and could have Face Priority AF where the dslr camera can &#8#&6;See128217; the face while keeping your focus only on that. Many thanks for sharing your ideas on this blog site.

Geef een reactie