Waarom zijn koeien ‘milieuramp’, maar biobrandstoffen niet?

Rypke Zeilmaker. Foto: auteur.

Een bijdrage van Rypke Zeilmaker.

De overheid kent aan teelt van veevoer en veehouderij een CO2-last toe voor landgebruik, bijvoorbeeld voor het voer dat koeien gebruiken en bemesting. Terwijl de overheid voor de teelt van biobrandstof nul CO2-emissies rekent.1

Dat is een vorm van meten met twee klimaten.

Want of je nu koolzaad voor veevoer teelt of voor biodiesel, dat maakt voor het landgebruik en (kunst)mestgebruik niet uit. Zo krijgt veehouderij in media en overheidsvoorlichting wel milieulast toebedeeld per kg product (melk en vlees) versmald tot CO2-equivalenten, maar biobrandstof niet. Een liter biodiesel verbranden zou 0 CO2-emissie geven, de emissies uit teelt tellen niet mee.

Bij gelijke toerekening van CO2-equivalenten aan de energie-sector en de veehouderij, dus bij gelijke behandeling, zou bijvoorbeeld biodiesel niet meer als 0-emissie-energie per liter mogen gelden. Aan landbouw toegekende emissies, dienen dan op het conto van de energie-sector verrekend.

Foto: auteur.

In dat geval zou het gehele duurzame energie-beleid op de helling kunnen. Omdat de overheid 50 procent van haar ‘groene’ doelen dekt met vele hectares biomassa. Wanneer de overheid die verrekening niet wil maken, dan dient de veehouderij een aanmerkelijke mindering toebedeeld te krijgen voor haar CO2-zonden.

Feedprint en Agrifootprint

Bij het vaststellen van ‘duurzaamheid’-doelen voor de veehouderij in 20172 zien we hoe een CO2-uitstoot per kilo eiwit is berekend. Dat gebeurde op basis van de Feedprint-methode van Wageningen UR en Hans Blonk Consulting3 en diverse versies van de Agrifootprint van Blonk. Een milieudoel in de ‘Uitvoeringsagenda Duurzame Veehouderij 1.0’ van overheid en veehouderij zou dan zijn om die waarde van CO2/kg product verder omlaag te krijgen.

Die Feedprint-methode, kent een CO2-waarde van 1080 kg per hectare toe aan de teelt van veevoer-gewassen, vanwege Land Use Change (LUC). Dat is een eigen gekozen gemiddelde van emissie-waarden in de literatuur. Wanneer je natuur in landbouwgrond omzet, zou je op landbouwgrond meer CO2-emissies veroorzaken dan in een ‘natuurlijke’ situatie. Dat is LUC.

Via complex verpakte berekeningen, vertalen ze CO2-strafpunten uit LUC dan naar CO2/kg melk of vlees. Zo zien we dat ze voor de teelt van koolzaad voor veevoer op 1 kg CO2 per kilo (Duits) koolzaad komen.

Koolzaad. Foto: Susanne Nilsson.

Echter, als de emissie-waarden van Blonk, Wageningen UR en RIVM kloppen, dan moet je die LUC- ‘klimaatstrafpunten’ ook toekennen aan koolzaad dat je als biobrandstof teelt. Die hectares zijn evengoed aan de natuur onttrokken, volgens die zelfde redenering. En dus moet je die CO2-emissie ook toerekenen aan biodiesel. In dat geval kom je niet op 0 CO2-emissie per liter biodiesel, maar al ongeveer 1 kg CO2 per liter.

En daar blijft het niet bij, zoals we zo dadelijk zien. Er zijn nog meer emissie-equivalenten die men de veehouderij toekent, die ook even goed aan biobrandstof zijn toe te schrijven.

Een bloemenweide omrekenen naar milieuschade
Aan de basis van de Feedprint staat eerder onderzoek van Blonk Consulting voor het Ministerie van VROM in 2008 en de Vegetariersbond.4 De kwantificering van CO2 per kilo vlees staat weergegeven in het rapport ‘Greenhouse Gas Emissions of Meat’’ dat Blonk Consulting dat jaar met oa Wageningen UR en RIVM opstelde voor de VROM/LNV-gefinancierde stichting Duurzame Voedingsmiddelenketen. 5

Hans Blonk zat in de ‘klankbordgroep’ van die stichting, die CO2-waarden per product voor consumenten moest adverteren. 6

Van de in dit rapport aan veehouderij toegekende CO2-emissie van 12,4 Megaton (6 procent Nederlandse emissies), schrijven ze 4,6 Megaton (1/3de totaal) toe aan ‘land occupation’, dus ook een LUC-waarde als bij de Feedprint en Agrifootprint. De door Blonk geproduceerde 6 procent wordt ook door de website vlees.nl geciteerd.

Op basis van dergelijke berekeningen meldt de NOS dan op 28 maart onder de titel ‘Hoe schadelijk is vlees eten’, dat een kilo rundvlees wel 30 kg CO2-emissies zou veroorzaken. 7 De voorlichting van het volledig door de overheid gefinancierde Milieucentraal van Ed Nijpels (2,5 miljoen euro subsidie per jaar) slaat een zelfde toonaard aan, om je van vlees-eten af te helpen. 8 Hier is ‘milieuschade’ ook versmald tot CO2-equivalenten. En ook zij halen vooral Blonk aan als bron.

Foto: E. Dronkert.

Hier zien we echter, dat louter de aanwezigheid van koeien op een hectare als ‘milieulast’ geldt. Want hoe meer ruimte scharrelkoeien innemen – dus hoe meer vrije uitloopruimte in de bloemenweide – hoe ‘schadelijker’ ze meetellen bij Blonk zijn rekenmethode van de CO2-voetafdruk.

Omdat Blonk ‘Geblokkeerde koolstof-vastlegging per hectare’ voor graslanden met koeien rekent, CO2-strafpunten. De aanname is hier opnieuw: de wilde natuur zou per hectare meer CO2 vastleggen dan een weiland met koeien. Het (papieren) verschil per hectare reken je dus in klimaat-strafpunten om. En dus kunnen Braziliaanse runderen met hun vlees wel 60 kg ‘CO2’ per kilo vlees produceren: omdat per koe veel vrije graasruimte beschikbaar is op de Braziliaanse Savanne (Cerrado).

Zo zien we dus dat ‘CO2’ gelijk staat aan ‘landgebruik’ bij CO2-voetafdruk-rekenaars. En dat je zo iets positiefs, scharrelkoe in een ruime weid, als negatief kunt uitleggen met een klimaat-jasje. Want er had op die hectare natuur kunnen groeien die in theorie meer CO2 zou vastleggen ( = LUC)

De Onlogische voetafdruk
Volgens die zelfde simplistische aanname- landgebruik is milieuschade- komen ook beweringen tot stand van het Voedingscentrum (10 miljoen euro subsidie per jaar), over waterverbruik van vlees. Zij baseren zich op de Watervoetafdruk van de Universiteit Twente en Wereldnatuurfonds, om te beweren dat wel 15000 liter per kilo rundvlees nodig zou zijn.

Echter, neem een pink die in 16 maanden opgroeit tot de slacht in een weide. Als die 125 kilo vlees oplevert, zou zo’n Voedingscentrum-rund per dag (500 dagen lang) wel bijna 10 maal zijn lichaamsgewicht moeten drinken. Hebt U ooit een koe gezien met zo’n ongebruikelijke dorst?

Claims van wel 100 duizend tot 200 duizend liter per kilo rundvlees doen de ronde in de literatuur, en op campagne-sites. Kijk je naar de belangrijkste bron van dergelijke cijfers, de ecoloog David Pimentel, dan zie je ook hier: landgebruik staat gelijk aan ‘water’-verbruik bij de Watervoetafdruk van vlees. Hoe meer ruimte een koe heeft om te grazen, iets positiefs, hoe hoger de Watervoetafdruk die ze toekennen. Het watervolume staat gelijk aan de hoeveelheid regen die op die begraasde hectares valt ….

Met die aanname, wat zal dan wel de milieuschade zijn van de miljoenen hectares biobrandstof die geteeld moeten worden? En is er een reden die wel aan vleesvee toe te kennen, maar niet aan brandstof die men ‘groen’ noemt?

Andere landbouw-emissies: uit mest
Het lijkt dus tijd om eens eerlijker te rekenen met milieu-lusten en -lasten van diverse sectoren. Nu lijkt men de toekenning van emissies op politieke keuzes te baseren, en zo sectoren te discrimineren. Dit hoofdpunt van gelijke behandeling blijft overeind, wat voor technische onzekerheden er in berekening verder ook mogen zijn.

Als je mest van koeien op grasland en veevoer-gewas omrekent in CO2-equivalenten, dan moet je dat ook doen bij hectares met biofuels, als je biobrandstof-land bemest. En dat is wat bijvoorbeeld bij snijmais ruimhartig gebeurt. En dan komt er een forse CO2-emissie aan biodiesel te hangen, die nu op het landbouwbordje landt.

Een groot deel van eerder vermeldde Feedprint-emissies ontstaan namelijk- naast LUC-emissies- door het omrekenen van mestgebruik per hectare naar CO2-equivalent. Een extra vorm van landgebruik in CO2 omgerekend.

Mest is ook de emissie-factor die het RIVM gebruikt, om CO2-schuld aan landbouw toe te kennen.

Wanneer je de emissies bekijkt die het RIVM jaarlijks rapporteert aan Klimaatpanel IPCC,9 dan bestaat hiervan 29 procent uit Soil Use. Dat lijkt op de zelfde ‘landgebruik’ als LUC, maar is het niet. Ook al komt die Soil Use-emissie ook ongeveer uit op 4,5 Megaton CO2-equivalenten, net als in het Blonk 2008-rapport.

We zien hier dat deze waarde totaal anders is berekend dan die van Blonk. Bij rapportage aan IPCC, rekent het RIVM in het geheel niet die LUC-waarde mee van landconversie (ten opzichte van natuurlijke situatie). Dat vermeldt RIVM expliciet (‘geen LULUCF’). Dus worden boeren bestookt met 2 gelijke waarden van 4,5 Megaton CO2-equivalent, die volledig anders zijn berekend.

Die van Blonk met LUC, die van RIVM hier plots zonder. Terwijl beide samenwerken, en beide voor hun werk door de zelfde overheden worden betaald. En alleen de door RIVM-gerapporteerde emissies tellen internationaal mee voor het IPCC. Bij RIVM zien we dat het leeuwendeel van de ‘Soil Use’-emissies bestaan uit in CO2-equivalenten omgerekende N2O-emissies. En omrekening van andere stikstof-verbindingen.

Echter, het zelfde hoofdpunt van gelijke behandeling blijft ook hier staan: of je nu wel of geen LUC mee rekent. Los van de rekenmethode en alle onzekerheden, is er geen reden die Soil Use-emissie WEL aan landbouw toe te schrijven, maar ze niet te verrekenen met emissies door teelt van biobrandstof, die je nu als klimaatvriendelijk (0 emissie) mag opstoken.

En juist die emissies van biobrandstof-teelt zullen fors stijgen.

Stel dat de overheid daadwerkelijk bijvoorbeeld alle aardolie voor merendeels transport (39 procent energiemix 2017) zou vervangen voor biodiesel. In dat geval heb je wel 8-10 miljoen hectare landgrond nodig voor de teelt (bij een biodiesel-equivalent per hectare van 3700).

Als je van 3 maal Nederland dan ook de LUC-emissies moet meerekenen bij biobrandstof, hoe ‘groen’ is ‘groene’ energie dan nog? En van alle mest-emissie per hectare die je omrekent in CO2-equivalent?

Is ‘natuurlijk’ gelijk aan ‘onschadelijk’?

Methaanbubbels in moeras Naardermeer. Foto: auteur.

Men haast zich overal- ook bij Milieucentraal- om te stellen dat er zoveel onzekerheden bestaan bij emissie-berekening. Dat klopt en klinkt heel wetenschappelijk verantwoord. Maar daarmee omzeil je- naast sectorale discriminatie- een ideologisch addertje onder het gras. De grootste zwakte van LUC-emissies is: waarom is ‘natuurlijk’ gelijk aan goed, dus dat ‘de natuur’ met haar ‘natuurlijke CO2-emissies’, bijvoorbeeld methaan uit moeras, als ‘normaal’ moet gelden?

Dat lijkt op de naturalistische drogreden, dat ‘de natuur’ gelijk staat aan ‘goed’, en ‘cultuur’ gelijk aan slecht. Immers, een oerbos is het meest natuurlijke bos dat bestaat. Maar via rotting van dood hout, bladeren en respiratie kunnen CO2-emissies hier groter zijn dan opname.

Juist de veehouderij krijgt die naturalistische drogreden om de oren. Bijvoorbeeld wanneer RIVM met Wageningen Livestock Research wel 38 procent van de totale CO2-emissies toekent aan de befaamde koeienscheten: enteric fermentation door methaan, 500 kiloton in 2016. Maar wie beweert dat de natuur bij methaan-emissies vrijuit gaat, komt bedrogen uit.

In de literatuur vindt je enkel al voor de mondiale methaan-emissies van moeras- dus natuurgebied- een waarde van 250-450 maal de methaan-emissie van Nederlandse veehouderij. Plant-etende insecten als termieten kunnen volgens schattingen uit de jaren ’90 door Nijmeegse biologen wel 78 Megaton methaan uitscheiden per jaar.

Dat is evenveel als men nu de mondiale veestapel toerekent. (80 Megaton)

Conclusie: Gelijke monniken.

Waarom zouden die ‘natuurlijke’ methaan-emissies NIET bijdragen aan het broeikas-effect, maar die van koeien wel? Beide zijn immers kort-cyclisch, afkomstig van via fotosynthese opgenomen plantenmateriaal.

Het kan alleen lang-cyclische CO2 zijn, koolstof uit vroeger geologische periodes, dat bijdraagt aan het broeikas-effect door ophoping van CO2 uit de lange cyclus. Dat is wat fossiele brandstof toevoegt. De enige redenering die 0-emissies van biobrandstof rechtvaardigt, is dat die emissie kort-cyclisch is. Maar dat geldt ook voor veel emissies van landbouw en veehouderij.

Zo niet, dan geldt opnieuw: het toeschrijven van 0-emissies aan biobrandstof in energiebeleid – zoals de overheid nu doet – is een politieke keuze. Daarmee discrimineert zij landbouw en veehouderij ten opzichte van de energie-sector en haar eigen energiebeleid. Die keuze steunt niet op wetenschap voor CO2-emissie door land- en mestgebruik om die biobrandstof te telen.

LUC-Emissies en mest-emissies (in CO2-equivalent) die je dan aan landbouw toekent, zou je dus eigenlijk aan de energie-sector toebedelen.

Mag biobrandstof WEL haar 0-emissie-waarde houden als klimaatvriendelijke ‘groene’ energie? Dan kunnen de emissies uit koeienscheten en landgebruik ook op de helling. En is de milieulast van koeien – versmald tot CO2-equivalent- plots 1/3de tot de helft lager.

***

2 Wageningen Livestock Research Report 1045, oktober 2017, Monitoring Verduurzaming Veehouderij 1.0, doel 2

3 Wageningen Lifestock Research Report (2013) Methodology used in Feedprint: a tool quantifying greenhouse gas emissions of feed production and utilization

9 blz 178 in RIVM Report 2018-0006.

Door |2018-08-08T15:03:02+00:009 augustus 2018|67 Reacties

67 Comments

  1. Marc 9 augustus 2018 om 20:08 - Antwoorden

    Ik sluit mij aan bij de rest. Goed artikel! Sterker nog, weer een verademing om hier weer een stukje deugdelijke onderzoeksjournalistiek van Rypke te lezen.

  2. Franky 9 augustus 2018 om 20:21 - Antwoorden

    Duidelijk verhaal meten met 2 maten. Als dit juridisch te onderbouwen is dan moet het toch mogelijk zijn om hier een zaak van te maken. Als instanties als Urgunda dat kunnen over een beetje stof dan moeten boeren en burgers dit toch ook kunnen om dit een halt toe te roepen. Zit er geen jurist hier die hier wat in ziet? Ik denk dat er draagvlak genoeg is en dan moet e.e.a toch wel te realiseren zijn.

  3. bart 9 augustus 2018 om 20:39 - Antwoorden

    .in tegenstelling tot t hittegolvenachterhoedegevecht van marcel en ap draag ik hierbij wel graag n …klein …steentje bij…meer kans op publiciteit bij de niet-incrowd….€ 50.-…wie volgt?..mvg..bart..

  4. Peter van Beurden 9 augustus 2018 om 23:29 - Antwoorden

    Rypke
    Wat die watervoetafdruk betreft.
    Als je bedenkt dat het malse gras dat onze koeien eten voor een heel groot deel uit water bestaat kan die berekening best kloppen. Ze zijn namelijk vrijwel constant aan de diarree. vergelijk dat maar eens met wilde herkauwers of grote grazers die we als maaimachine in de natuur inzetten. Maar daar zou ik toch bij op willen merken dat water komt er voor een deel als waterdamp en urine weer uit. Het wordt niet verbruikt, het is gewoon een transportmiddel om de melk in het kalf (in dit geval de mens) te krijgen en de voedingsstoffen in het vlees en andere onderdelen van de koe.

    Een vergelijking met de mens is dan wel op zijn plaats. Behalve het gebruik van water om onze voedingsmiddelen in onze cellen te krijgen, VERbruiken wij water om ons en onze kleding te wassen, de vaat te doen etc. 120 liter per dag per persoon waarvan ca. 2 liter drinkwater. reken dat eens uit per kilo mensenvlees over ca 80 jaar en dat gedeeld door het gemiddelde gewicht aan spiermassa.

    Oké, ook dat water gaat weer het riool in en wordt gereinigd. Maar ook dat is meten met twee maten. Isoleren van “problemen” en ze losmaken uit hun totaalverband is dé manier om te manipuleren en te indoctrineren. Of zouden onze onderzoekers en rapportenschrijvers het echt niet in de gaten hebben. Dat is misschien nog wel erger.

  5. Peter van Beurden 9 augustus 2018 om 23:52 - Antwoorden

    Marleen
    Gelezen en bekeken.
    Of de grafiek klopt niet, of de conclusie niet. Kijk even mee, ik zie toch echt beduidend hogere pieken op 320.000 en 120.000 jaar en bepaald geen ongeveer gelijkblijvende hoeveelheid CH4 over het hele traject. Zou het voor sommigen toch wishful thinking zijn?

    Misschien is er toch enige aanleiding die ijskernonderzoeken nog eens tegen het licht te houden als echt bruikbaar meetinstrument.

  6. Lieuwe 10 augustus 2018 om 01:58 - Antwoorden

    Zo’n pink heeft toch ook een vader en moeder nodig? Moet dat waterverbruik niet meegeteld worden?

  7. Wiersma 10 augustus 2018 om 03:50 - Antwoorden

    Goed. Alles herleidend tot wat het is? Darwinistisch gedacht?
    De noten zijn hier op. Tijd om bessen te leren eten. Het IQ/verstandelijk vermogen is op in het westen.
    Discussies hebben -al jaren- geen enkele zin meer. The politics are settled.
    Tijd om te emigreren dus. Regeren is vooruitzien.
    Wie slim is die nokt, wie denkt dat het ‘allemaal wel wat mee zal vallen’ wens ik veel succes.
    Punt is wel: waar naar toe? Tsjechie? Hongarije? Rusland?
    Wie het weet mag het zeggen.

  8. Franky 11 augustus 2018 om 12:11 - Antwoorden

    Bart ik volg met z,n twee gaat het niets worden ben ik bang. Ook nog geen jurist hier die zich aanmeld of zijn we allemaal bang voor de groene industrie? Het wordt tijd om eens wat te gaan doen anders is het niet meer te stoppen. Net zo als de hetze tegen diesel autos in eerste instantie ging het om terugdringen van gebruik van fossiele branden stoffen nou dat deden veel diesel rijdes al meer km minder verbruik. Echter toen moest er roetfilters in oke op zich goed maar toen begon het katalysators moesten erin (Mevr. Cramer) ondanks het feit dat in Delft aangetoond werdt dat dit niet goed was toch door gezet. Gevolg uitstoot van deeltjes onder de 2,5uM fors toegenomen. Resultaat meer longziekten ed reden het menselijk lichaam is niet in staat deeltjes < 2uM te filteren in de neus. Waar snot niet allemaal goed voor is. Dus de loodvervangers in bezine hebben vrijspel gekregen. Hier is zijn werkelijke meetgegevens van beschikbaar maar de lobby is te sterk. De overheid doet maar 1 ding het moet juridisch afgedekt zijn meer niet. Dus moraal van mijn betoog willen we wat doen dan moeten we het via de juridische weg doen. Ja dat kost geld en tijd en daar is geen subisidie voor te krijgen in tegenstelling tot allerlei vage mileuclubjes die aleen maar van subsidies leven.

  9. bart 11 augustus 2018 om 16:40 - Antwoorden

    .n.a.v. de arikelen van de afgelopen dagen:…..de overheid juridisch aanpakken…..met zn tweetjes..geen twietjes..wordt t niks franky…….groot gevaar om kapot geprocedeerd te worden…..on 2nd thought is n marketingstrategie wellicht n betere optie om de misleide burger wakker te maken…mn 1e ingeving is n reclamecampagne met het motto:..gasloos is kansloos…of zoiets…!?…mvg…bart.

  10. Franky 11 augustus 2018 om 18:12 - Antwoorden

    Reclamecampagne is niet eens zo gek op die mooi digitale borden langs de snelweg. Of ouderwetse stickers met Duurzaamheid is een leugen $$$. Wij doen groen van uw poen.

Geef een reactie

Conform ons Privacybeleid maken wij gebruik van Cookies om onze website beter te laten werken. OK