Ole Humlum over de staat van het klimaat 2019 sneeuwbedekking op het noordelijk halfrond wereldwijde omvang van het zee-ijs Zeeniveau

Ole Humlum.

Dit is een vertaling van de Executive Summary van een recent rapport van de Global Warming Policy Foundation (GWPF). Het volledige rapport is hier te vinden.

Auteur: Ole Humlum (Noorwegen).

Vertaling: Martien de Wit.

Algemeen overzicht 2019

De focus in dit rapport ligt op waarnemingen en niet op de uitkomst van numerieke modellen. Alle referenties en gegevensbronnen worden aan het einde van het volledige rapport vermeld.

Luchttemperaturen

Luchttemperaturen die nabij het oppervlak van de planeet worden gemeten, vormen de kern van veel klimaatdiscussies, maar het belang van korte termijn opwarming of afkoeling in de temperatuur van de oppervlaktelucht mag niet worden overschat. Telkens wanneer de aarde warme El Niño of koude La Niña-episodes ervaart, vinden er grote warmte-uitwisselingen plaats tussen de Stille Oceaan en de atmosfeer daarboven, die uiteindelijk opduiken als een signaal in de mondiale luchttemperatuur. Een dergelijke verandering weerspiegelt echter geen verandering in de totale warmte-inhoud van het oceaan-atmosfeer-systeem, maar weerspiegelt vooral de herverdeling van energie tussen de oceaan en de atmosfeer. Het evalueren van de dynamiek van oceaantemperaturen is daarom minstens zo belangrijk als het evalueren van veranderingen in de temperatuur van de oppervlaktelucht.

Gezien het temperatuurrecord van de totale oppervlaktelucht sinds 1850 of 1880, was 2019 een zeer warm jaar, maar in alle wereldwijde temperatuurrecords was het koeler dan 2016. De temperatuurdaling die 2017 en 2018 kenmerkt, werd echter onderbroken door een hernieuwde, gematigde El Niño-episode, die het belang van uitwisselingen van oceaanatmosfeer onderstreept.

Veel arctische regio’s kenden in 2016 recordhoge luchttemperaturen, maar sindsdien, ook in 2019, zijn de omstandigheden over het algemeen koeler geweest. De Arctische temperatuurpiek in 2016 is mogelijk beïnvloed door de oceaanwarmte die vrijkwam uit de Stille Oceaan tijdens de sterke El Niño 2015-2016 en die vervolgens naar het noorden werd getransporteerd. Dit onderstreept hoe Arctische luchttemperaturen niet alleen kunnen worden beïnvloed door variaties in lokale omstandigheden, maar ook door veranderingen ver weg.

Veel diagrammen in dit rapport richten zich op de periode sinds 1979 – het satelliettijdperk – waarin we een breed scala aan waarnemingen hebben met een bijna wereldwijde dekking, inclusief temperatuur. Deze data geven een gedetailleerd beeld van temperatuurveranderingen in de tijd op verschillende hoogtes in de atmosfeer. Deze waarnemingen laten zien dat, hoewel de relatief welbekende lagere temperatuurpauze in de lage troposfeer rond 2002 begon. Een vergelijkbaar temperatuurplateau in de stratosfeer was al in 1995 begonnen, enkele jaren voor de start van een vergelijkbaar plateau in oppervlaktetemperaturen.

Sinds 1979 zijn de temperaturen in de lagere troposfeer gestegen boven zowel land als oceanen, maar het duidelijkst boven land. De meest eenvoudige verklaring hiervoor is dat een groot deel van de opwarming wordt veroorzaakt door zonnestraling, maar er kunnen heel wat aanvullende redenen zijn, zoals veranderingen in bewolking en landgebruik.

Oceaantemperaturen

Het Argo-programma heeft nu 15 jaar een wereldwijde dekking en is gegroeid van een relatief schaarse reeks van 1000 drijvende meetstations in 2004 tot meer dan 4000 begin 2020. De inzet van nieuwe drijvers gaat door, oplopend tot 800 per jaar. De drijvers hebben een unieke dataset voor oceaantemperaturen opgeleverd voor diepten tot 1900 m (hoewel de oceanen veel dieper zijn). Ondanks deze beperking en het feit dat de gegevensreeksen nog relatief kort zijn, komen nu interessante kenmerken naar voren uit de waarnemingen.

Sinds 2004 zijn de bovenste 1900 m van de oceanen netto opgewarmd, vergeleken met het wereldgemiddelde. De maximale opwarming (0,08 – 0,23 °C) betreft de bovenste 200 m van de oceanen en dan vooral in gebieden in de buurt van de evenaar, waar de meeste zonnestraling wordt opgevangen. Op grotere diepten vond tussen 2004 en 2019 een geringe (ongeveer 0,02 °C) netto opwarming plaats.

De opwarming had vooral invloed op de equatoriale oceanen tussen 30 °N en 30 °S, die vanwege de bolvorm van de planeet een enorm oppervlak vertegenwoordigen. Tegelijkertijd hebben de noordelijke oceanen (55 – 65 °N) gemiddeld een duidelijke afkoeling tot 1400 m en een geringe opwarming op grotere diepten ervaren. De zuidelijke oceanen (55 – 65 °Z) hebben op de meeste diepten een lichte opwarming gezien, maar het meest duidelijk aan de oppervlakte. De gemiddelden kunnen echter misleidend zijn en vaak wordt een beter inzicht verkregen door de details te bestuderen (zie paragraaf 3).

Zee-ijs

In 2019 bleef de wereldwijde omvang van het zee-ijs ver onder het gemiddelde van het satelliettijdperk (sinds 1979), maar bleef gedurende het jaar stabiel of vertoonde een licht stijgende trend. Eind 2016 bereikte de wereldwijde omvang van het zee-ijs een duidelijk minimum. In Antarctica speelden windomstandigheden een rol, maar het wereldwijde minimum werd ten minste gedeeltelijk veroorzaakt door de werking van twee verschillende natuurlijke zee-ijscycli, één op het noordelijk en één op het zuidelijk halfrond. Deze cycli hadden in 2016 gelijktijdige minima, met resulterende gevolgen voor de wereldwijde omvang van het zee-ijs. De minima zijn nu gepasseerd en gedurende 2019 is mogelijk een trend naar stabiele of hogere ijsconcentratie op beide polen begonnen.

Sneeuwbedekking

Variaties in de wereldwijde sneeuwbedekking worden voornamelijk veroorzaakt door veranderingen op het noordelijk halfrond, waar zich alle grote landgebieden bevinden. De sneeuwbedekking op het zuidelijk halfrond wordt in wezen beheerst door de Antarctische ijskap en is daardoor relatief stabiel. De gemiddelde sneeuwbedekking in het noordelijk halfrond is ook stabiel sinds het begin van satellietwaarnemingen, hoewel de lokale en regionale verschillen tussen de jaren groot kunnen zijn. Gezien de seizoensveranderingen sinds 1979, neemt in de herfst de sneeuwbedekking op het noordelijk halfrond licht toe, is de omvang in de midwinter grotendeels stabiel en is de omvang in de lente iets afgenomen. In 2019 lag de sneeuwbedekking op het noordelijk halfrond dicht bij die van de voorgaande jaren.

Zeeniveau

Het zeeniveau wordt gevolgd door satelliet-altimetrie en door directe metingen met getijdenmeters langs kusten. Hoewel het van satellietgegevens afgeleide record een wereldwijde zeespiegelstijging van ongeveer 3,2 mm per jaar of meer suggereert, wijzen gegevens van getijdenmeters langs kusten over de hele wereld op een stabiele, gemiddelde wereldwijde zeespiegelstijging van minder dan 1,5 mm per jaar. Geen van de twee soorten metingen duidt op een recente versnelling van de zeespiegelstijging. Het duidelijke verschil (minimaal 2: 1) tussen de twee datasets heeft nog steeds geen algemeen aanvaarde verklaring, maar het is bekend dat satellietobservaties van zeespiegelveranderingen onderhevig zijn aan verschillende complicaties in kustgebieden. Bovendien zijn voor de lokale kustplanning alleen getijdengegevens relevant, zoals verderop in deze publicatie zal worden toegelicht.

Stormen en orkanen

De meest recente gegevens over de geaccumuleerde cycloonenergie (ACE) van tropische stormen en orkanen wereldwijd liggen ruim binnen de waarden sinds 1970. De datareeksen van ACE vertonen een aanzienlijke variabiliteit, maar zonder duidelijke trend naar hogere of lagere waarden. Een langere reeks voor het Atlantic Basin (sinds 1850) suggereert een natuurlijke cyclus van ongeveer 60 jaar voor tropische storm- en orkaan-ACE. Bovendien suggereren recente data over de aanlanding van orkanen in de continentale Verenigde Staten dat deze binnen de normale bandbreedte blijven.

***

Over de auteur

Ole Humlum is voormalig hoogleraar Fysische Geografie aan het Universitair Centrum in Svalbard (Spitsbergen), Noorwegen en emeritus hoogleraar Fysische Geografie aan de Universiteit van Oslo, Noorwegen.

Print Friendly, PDF & Email