Dertig jaar COP-mislukkingen: de vernietigende beoordeling van een klimaatproces dat is losgezongen van de realiteit

Door Samuel Furfari.

Nu COP30 van 10 tot 21 november 2025 in Belém (Brazilië) van start gaat en er bijna 70.000 deelnemers worden verwacht, wordt het belangrijker dan ooit om de werkelijke effectiviteit van deze klimaatconferenties kritisch te beoordelen. Deze nieuwe editie belichaamt door zijn organisatorische overdaad de groeiende kloof tussen het diplomatieke proces en de wereldwijde energierealiteit. De resultaten van drie decennia klimaatonderhandelingen zijn duidelijk: ondanks de opeenstapeling van plechtige verklaringen en ambitieuze toezeggingen is de wereldwijde CO₂-uitstoot met 65% toegenomen sinds de Earth Summit die het decarbonisatieproces inluidde.

Science-Climate-Energy vroeg Samuel Furfari om onze lezers de scriptie van zijn nieuwste boek te presenteren, “De waarheid over COP’s. Dertig jaar illusies“, een rigoureuze en gedocumenteerde analyse van de opeenvolgende mislukkingen van dit proces, en stelt de relevantie van de bestendiging ervan in vraag. Dit boek is opgedragen aan professor Ernest Mund, die regelmatig bijdragen leverde aan Science, Climate, Energy (hier).

COP is een acroniem voor Conference of the Parties, de jaarlijkse bijeenkomst van staten die het Raamverdrag van de Verenigde Naties inzake klimaatverandering (Rio, 1992) hebben geratificeerd om zich te verbinden hun CO₂-uitstoot te verminderen. De eerste conferentie werd in 1995 in Berlijn gehouden onder voorzitterschap van Angela Merkel, de toenmalige minister van Milieu in de regering van Helmut Kohl. In 1994 nam ik de verantwoordelijkheid voor het klimaatdossier op me bij het Directoraat-Generaal Energie van de Europese Commissie, waardoor ik deze jaarlijkse conferenties al vóór de eerste COP kon volgen. Zelfs na het verlaten van deze functie bleef ik deze conferenties observeren uit persoonlijke interesse, waardoor ik een diepgaand beeld van het proces kon krijgen, zelfs zonder er direct bij betrokken te zijn.

Het Kyoto-protocol (1997) moest de komst van een bindend mondiaal klimaatbeheer markeren. Door zich ten doel te stellen de uitstoot van de geïndustrialiseerde landen tegen 2010-2012 met -5,2% te verminderen, luidde hij het tijdperk van gekwantificeerde verplichtingen in. De realiteit verpletterde al snel de hoop: de regering-Clinton-Gore van de Verenigde Staten, toen de grootste uitstoter ter wereld, weigerde het verdrag te ratificeren, ook al had het ermee onderhandeld, terwijl Canada zich er in 2011 uit terugtrok. Belangrijker is dat de flexibiliteitsmechanismen een virtuele overdracht van emissies mogelijk hebben gemaakt in plaats van een daadwerkelijke reductie. Tussen 1990 en 2010 is de wereldwijde uitstoot met 32% gestegen, wat de structurele inefficiëntie benadrukt van een systeem dat opkomende landen vrijstelt van alle beperkingen.

Benadrukken dat dit doel in “2010-2012” moest worden bereikt – een eis van de ecologen – is geen detail: deze deadline was bedoeld om het discours van permanente urgentie te voeden. Niet alleen zijn de doelstellingen in 2012 niet gehaald, en a fortiori in 2010; Maar dit proces zorgt ervoor dat het publieke debat voortdurend onder druk komt te staan.

Opgemerkt moet worden dat er op COP3 geen staatshoofden en regeringsleiders waren, maar alleen ministers van Milieu, en dat het daarom gemakkelijk was om het eens te worden over utopische doelstellingen.

Het debacle in Kopenhagen: onthullende Noord-Zuid-verdeeldheid

De COP15 in Kopenhagen, die in december 2009 werd gehouden, moest een beslissend keerpunt in het internationale klimaatbeheer markeren door een vervolgkader voor het Kyoto-protocol vast te stellen, dat een niet-erkende mislukking was geweest. Hoewel er lang naar deze conferentie werd uitgekeken, eindigde ze in een klinkende mislukking omdat er geen juridisch bindende overeenkomst kon worden bereikt. Deze top bracht een diepe en blijvende kloof aan het licht tussen ontwikkelde en ontwikkelingslanden, met name met betrekking tot de verdeling van de klimaatverantwoordelijkheden.

In tegenstelling tot Kyoto was er op COP15 een sterke aanwezigheid van staatshoofden en regeringsleiders, die het voortouw namen in de onderhandelingen om te voorkomen dat “groene” ministers hun landen ertoe zouden brengen al te restrictieve verplichtingen aan te nemen, die gezien de economische belangen als onrealistisch worden beschouwd. Toen de dramatische economische gevolgen van decarbonisatie echter aan het licht kwamen, krabbelden veel staten terug. Er was geen sprake meer van bindende of zelfs maar indicatieve doelstellingen op mondiaal niveau.

Opkomende landen, met name China en India, hebben elke significante beperking van hun economische ontwikkeling in naam van de bestrijding van klimaatverandering categorisch afgewezen. Zij beriepen zich op het fundamentele beginsel van “gemeenschappelijke maar gedifferentieerde verantwoordelijkheden” en bevestigden hun recht op economische ontwikkeling zonder onnodige beperkingen, in het licht van de onevenredige historische emissies van de geïndustrialiseerde landen. Deze standpunten stonden centraal in de afwijzing van een bindend verdrag en stuitten op sterke weerstand op het internationale toneel.

De conferentie eindigde in een klimaat van verwarring en diplomatieke spanningen, wat het onvermogen van de VN-organen illustreert om uiteenlopende nationale belangen en het beheer van mondiale publieke goederen met elkaar te verzoenen.

Het mislukken van Kopenhagen betekende een belangrijk keerpunt in het internationale klimaatbeheer, waaruit bleek dat de VN-consensus de echte strategische belangenconflicten tussen ontwikkelde en ontwikkelingslanden niet langer kon verbergen. Onder druk van activisten en de media zaten de staatshoofden en regeringsleiders (Barack Obama, José Manuel Barroso, Nicolas Sarkozy, Angela Merkel, Xi Jinping,…) in de val, onder druk gezet om maatregelen te overwegen die hun nationale economie zouden hebben geschaad, maar ze gaven niet toe en gaven de voorkeur aan mislukking. Sindsdien wonen sommigen kort de opening van de COP’s bij om “op de foto te zijn”, en verlaten dan snel de debatten om elke verantwoordelijkheid voor het gebrek aan concrete beslissingen te vermijden. Eenmaal gevangen, zorgen ze er nu voor dat ze niet deelnemen aan de onderhandelingen.

Het meningsverschil in Parijs: de inwijding van de bezwerende macht

Het Akkoord van Parijs van COP21 (2015), dat met veel pracht en praal wordt gepresenteerd als een historisch diplomatiek succes, is in feite de triomf van de Franse kunst van de diplomatie. Maandenlang heeft de Franse diplomatie gewerkt om zoveel mogelijk landen ervan te overtuigen deze internationale overeenkomst te aanvaarden. Opgemerkt moet worden dat dit geen protocol is zoals Kyoto, omdat het de ratificatieprocessen in veel landen niet zou hebben doorstaan. Alleen al deze beschouwing van het internationaal recht toont de leegte aan van wat wordt gepresenteerd als een Frans succes.

Laurent Fabius beweerde met tranen in zijn ogen dat het een historische gebeurtenis was… Maar laten we eens kijken naar de feiten, tien jaar later: het is vooral een monumentale mislukking. Het was nodig om te proberen het presidentiële mandaat van François Hollande te redden, maar het is duidelijk dat deze COP er niet in slaagde de trend om te keren. Hollande had niet eens de moed om zich weer kandidaat te stellen. Het akkoord van Parijs heeft hem niet geholpen. Noch aan hem, noch aan de anderen, behalve om de EU en de activisten te laten geloven dat ze de loop van de geschiedenis hadden omgekeerd.

In mijn boek heb ik het hoofdstuk dat aan deze COP is gewijd ook “The Paris Disagreement” genoemd omdat het inhoudsloos is. Het bevat niets meer dan bureaucratische verplichtingen, die alleen maar het concrete effect hebben dat er overbodig administratief werk ontstaat – wat ironisch genoeg onnodig extra CO₂ genereert. Een mooie ecologische farce omdat het verbruik van wereldwijde fossiele brandstoffen is blijven toenemen. Hun aandeel blijft overweldigend, bijna 87% van de wereldwijde energiemix. Niets in deze overeenkomst verandert echt de energiekeuzes van staten, fossiele brandstoffen zijn nog steeds populair omdat ze over tien jaar 77% van de groei van de vraag vertegenwoordigen, d.w.z. de kloof tussen hen en hernieuwbare energiebronnen blijft groter worden (zie het artikel “Toevoeging van energie, geen transitie: fossiele brandstoffen blijven de basis van vooruitgang” van 18 juli 2025 in Wetenschap-klimaat-energie).

Paradoxaal genoeg bleef kernenergie – de enige koolstofvrije bron die in staat is om overvloedige en controleerbare elektriciteit te leveren – gemarginaliseerd in internationale klimaatonderhandelingen tot COP 28. De ontwikkeling van geavanceerde nucleaire technologieën, met inbegrip van kleine modulaire reactoren, zou echter een geloofwaardige oplossing zijn voor de dubbele noodzaak van economische ontwikkeling en de vermindering van de CO₂-uitstoot voor degenen die er nog steeds in geloven. Het volharden in het uitsluiten van deze optie van de wereldwijde energiemix is een grote strategische fout, zo niet een historische fout.

Het geopolitieke keerpunt: de opstand van de ontwikkelingslanden

Het geopolitieke landschap is aanzienlijk veranderd sinds de onenigheid in Parijs, wat een definitieve breuk met het decarbonisatieparadigma markeert. De opening van “COP29” in 2024 in Bakoe door de Azerbeidzjaanse president Ilham Aliyev, die bevestigde dat “fossiele energie een geschenk van God is“, symboliseerde deze koerswijziging. Deze verklaring weerspiegelt een diepere realiteit: Afrikaanse en Aziatische landen weigeren nu openlijk elke beperking van hun ontwikkeling in naam van de strijd tegen klimaatverandering. Zoals de energiebehoeften van het Afrikaanse continent – waar 180 miljoen mensen in steden met meer dan vijf miljoen mensen wonen – aantonen, kan elektrificatie helemaal niet vertrouwen op intermitterende hernieuwbare energiebronnen. De vraag naar overvloedige en goedkope energie wordt de hoogste prioriteit, waardoor decarbonisatie naar de achtergrond verdwijnt.

Deze verandering was al merkbaar tijdens de “COP” in Glasgow, waar de Nederlandse socialist Frans Timmermans, toen eerste vice-voorzitter van de Europese Commissie, de grillige milieuactivist Boris Johnson overtuigde – ondanks dat hij zichzelf als conservatief presenteerde – om steenkool te verbieden. Nou, ze zijn nu allebei uit de race en het kolenverbruik neemt voortdurend toe. Na Glasgow werden we getrakteerd op COP’s in de olieproducerende landen (Egypte en de VAE) die de conferentie heroriënteerden ten gunste van de continuïteit van de energievoorziening. Erger nog, in Dubai, in de marge van de COP, werd een conferentie gehouden om “kernenergie” nieuw leven in te blazen: klimaatactivisten moesten de kelk tot het bezinksel drinken. Er zij aan herinnerd dat de Belgische premier Alexandre De Croo op de foto stond, maar het akkoord over deze nucleaire heropleving niet kon ondertekenen, omdat zijn regering onder de duim van de groenen zat. Als je naar zijn carrière kijkt, kun je je immers afvragen of deze ecoloog echt uit overtuiging of uit simpele hypocrisie op de foto wilde staan.

Opgemerkt moet worden dat pas na het houden van de COP’s in olieproducerende landen de ontwikkelingslanden, eerst schuchter en vervolgens moediger in Bakoe, zich dorsten uit te spreken tegen decarbonisatie. Lange tijd lieten ze mensen geloven dat ze geïnteresseerd waren in decarbonisatie door te pleiten voor nieuwe financiering van OESO-landen. Ze werden aangemoedigd door klimaatactivisten die “technologieoverdracht” eisten, d.w.z. het aanbieden van technologieën, alsof technologie geen commerciële waarde was die eigendom was van particuliere bedrijven, en dat het voldoende was om het gratis weg te geven aan minder bedeelde landen. Pas toen ze zich realiseerden dat het geld niet zou stromen zoals ze hadden gehoopt en dat technologie moest worden gekocht, durfden ze te stoppen met het steunen van milieuactivisten.

Hoe kunnen we niet zien dat er in dit hele COP-proces niets anders is geweest dan ideologische manipulaties, politiek opportunisme en hebzucht?

De urgentie van ontwikkeling tegen het klimaatdogma

De laatste COP’s hebben aangetoond dat de echte prioriteit van de bevolking van ontwikkelingslanden — met name China en India — niet de vermindering van de CO₂-uitstoot is, maar de effectieve en snelle toegang tot economische en sociale ontwikkeling (dankzij het massale gebruik van steenkool – de energie die de meeste CO₂ produceert per eenheid geleverde energie … Narendra Modi is erin geslaagd om de miljard en vier miljard Indiërs te elektrificeren). Alleen grootschalige elektrificatie maakt een industriële start, het scheppen van banen en structurele armoedebestrijding mogelijk; Dit is waar de Afrikaanse leiders om vragen.

Daarom moet het energiebeleid gebaseerd zijn op oplossingen die betrouwbaarheid, redelijke kosten en energiedichtheid bieden – vereisten waaraan momenteel alleen conventionele vormen van energie, fossiel en nucleair, voldoen op de schaal die deze landen eisen. Het bevorderen van decarbonisatie door zich uitsluitend te richten op intermitterende hernieuwbare bronnen is om deze landen te veroordelen tot een staat van chronische onderontwikkeling van energie. En ze accepteren het niet meer, waardoor de COP’s nooit een succes zullen worden.

Deze realiteit is zojuist expliciet erkend door Bill Gates, die nu stelt dat decarbonisatie geen prioriteit kan zijn, aangezien er geen dreigende klimaatcatastrofe wetenschappelijk is vastgesteld, zoals veel wetenschappers blijven beweren, ook in Science-Climate-Energy en die van de Clintel-vereniging. Dit standpunt, dat lange tijd door vele wetenschappers, economen en kritische denkers werd verdedigd, is systematisch gemarginaliseerd door een pers die te veel gewonnen is voor de stellingen van milieuactivisten, die hen een platform en tegenstrijdig debat ontzegt.

Het is duidelijk dat de uitroeiing van armoede een massaal gebruik van elektriciteit vereist, wat de bouw van honderden conventionele elektriciteitscentrales met zich meebrengt: kolen, gas, waterkracht en kernenergie. Het weigeren van deze realiteit is het in stand houden van illusies ten koste van het lot van de meest kwetsbare bevolkingsgroepen. Activisten hebben de klimaatstrijd al verloren; met alle respect voor de Europese Commissie, die volhardt in een economisch suïcidaal decarbonisatiebeleid, los van de echte uitdagingen van ontwikkeling.

Opgemerkt moet worden dat het noch de verklaringen van Donald Trump, noch die van Bill Gates waren die een einde maakten aan de utopie van de COP’s, maar eerder de dertig jaar van aanhoudende mislukkingen die de media en de Europese Commissie hebben verdoezeld en nog steeds …. Zij dragen een zware verantwoordelijkheid.

In mijn boek citeer ik veel gebeurtenissen die de onjuiste aard van deze bijeenkomsten illustreren: een minister van Milieu die door zijn premier streng werd berispt voor dwaze beslissingen; de organisatie van een conferentie in Warschau om steenkool te promoten in het midden van de COP; wisselingen van ministers tijdens vergaderingen vanwege hun inefficiëntie; of de groteske discussies over de grootte van koelkasten, toen de Amerikaanse ambassadeur op COP2 verklaarde: “u gaat niet beslissen over de grootte van onze koelkasten.” Deze uitspraak weerspiegelt rechtstreeks de beroemde zin van atmosferische wetenschapper Richard Lindzen: “Als je koolstof beheerst, beheers je het leven.” Dit, zegt hij, is de ultieme droom van bureaucraten: doen alsof ze het leven beheersen.

Voor een fundamentele heroriëntatie van internationale prioriteiten

De conclusie is duidelijk: het COP-proces heeft gefaald in zijn fundamentele doelstelling om de wereldwijde uitstoot te verminderen. Het voortbestaan ervan is nu het resultaat van een nutteloze institutionele routine. De aanzienlijke bedragen die aan deze conferenties worden besteed — elke COP kost ongeveer 100 miljoen euro — zouden oneindig veel beter kunnen worden gebruikt om concrete energieontwikkelingsprojecten in de landen van het Zuiden te financieren. De urgentie ligt niet in de organisatie van nieuwe grote klimaatevenementen, maar in de erkenning van het recht op ontwikkeling en de levering van de energiebronnen die essentieel zijn voor de realisatie ervan.

Terugkeer naar Brazilië na Rio 1992

Dertig jaar na de eerste Conferentie van de Partijen (COP) in Berlijn is het record vernietigend: de wereldwijde CO₂-uitstoot is met bijna 65% toegenomen sinds de verbintenissen die in Rio de Janeiro zijn aangegaan, wat het duidelijke falen illustreert van een proces onder leiding van activisten en politici op zoek naar populariteit die concrete actie hebben opgeofferd aan steriele bezwering. Aan de vooravond van COP30 in Belém, waar zo’n 70.000 deelnemers worden verwacht, wijst alles erop dat een nieuwe kans gemist zal worden.

Het contrast is opvallend: de Braziliaanse president Luiz Inácio Lula da Silva, die op het punt staat COP30 te openen, heeft zojuist toestemming gegeven voor olie-exploratie in het Braziliaanse deel van de “equatoriale marge”, dit nieuwe eldorado dat zich uitstrekt van Guyana, via Suriname en Frans-Guyana, tot het noordoosten van Brazilië, bij de Amazone-rivier. Dit uitgestrekte bekken, dat momenteel in volle ontwikkeling is, belichaamt de brute botsing tussen economische imperatieven en internationale klimaatretoriek.

Als Brazilië ernaar streeft de belofte van Stefan Zweig na te komen om “het land van de toekomst te zijn en de wereld te voeden”, zal het noodzakelijkerwijs moeten vertrouwen op een overvloedige energieproductie – en dus een toenemend gebruik van fossiele brandstoffen. Deze oriëntatie is in totale tegenspraak met de verklaarde doelstellingen van de COP die het land voorbereidt om te organiseren. Zoals dit boek laat zien, geeft het COP-proces helaas maar al te vaak aanleiding tot terugkerende hypocrisie.

Bovendien hebben journalisten een zware verantwoordelijkheid: dat ze hebben gefaald in hun kritische missie door de immense farce van deze conferenties niet aan de kaak te stellen en zo bij te dragen aan het behoud van de illusie van decarbonisatie terwijl de onderliggende dynamiek ongewijzigd blijft.

Het is tijd om de bladzijde van de klimaatillusies om te slaan en te erkennen dat de wereldwijde prioriteit economische ontwikkeling en toegang tot energie voor iedereen moet zijn. Zoals de veranderende standpunten van opkomende landen aantonen, behoort de toekomst niet toe aan ideologische decarbonisatie, maar aan energiepragmatisme, dat als enige kan voldoen aan de legitieme aspiraties van mensen op het gebied van welvaart, levenskwaliteit en welzijn. De tijd is gekomen om af te zien van een proces van de Verenigde Naties dat ondoeltreffend is gebleken en om de internationale inspanningen te verleggen naar de echte prioriteiten: de strijd tegen armoede en economische ontwikkeling voor iedereen door toegang tot overvloedige en goedkope energie.

Moeten we wachten tot COP99 mislukt is?

***

De waarheid over de COP’s. Dertig jaar illusies. De artillerist, € 20

Beschikbaar in het Engels, paperback en digitaal.

***

Bron hier.

***