Klimaatdebat: Wat is de stand van zaken? – een terugblik

Uit de oude doos (2004).

Door Hans Labohm.

Al met al kan worden gesteld dat er een aanzienlijke controverse bestaat over de vraag of de atmosfeer opwarmt, en zo ja, of dit kan worden toegeschreven aan door de mens veroorzaakte uitstoot van CO2 en andere broeikasgassen. Het is ook onzeker of een opwarmende atmosfeer schadelijke of zelfs positieve effecten heeft (bijvoorbeeld het stimuleren van plantengroei als gevolg van hogere temperaturen en CO2-concentraties).

Wat betreft de kosten-batenanalyse van maatregelen om de door de mens veroorzaakte uitstoot van broeikasgassen te verminderen, zoals vastgelegd in het Akkoord van Marrakesh, kan worden opgemerkt dat het positieve effect vrijwel nihil is, terwijl de kosten wereldwijd waarschijnlijk in de triljoenen dollars zullen lopen over een periode van 10 jaar.

Degenen die veel waarde hechten aan het voorzorgsbeginsel vinden deze premie gerechtvaardigd. Maar critici wijzen erop dat de mensheid ook met een reeks andere risico’s te maken heeft. Rijke en welvarende samenlevingen zijn beter in staat zich aan te passen aan allerlei veranderingen en zich te beschermen tegen verschillende soorten risico’s. Om die reden beschouwen zij het verlies van schaarse middelen als gevolg van grootschalige maatregelen om (vermeende) opwarming van de aarde te voorkomen als geldverspilling.

Ten slotte bestaan ​​er aanzienlijke politieke, economische en technische bezwaren tegen de voorgestelde mechanismen om de door de mens veroorzaakte uitstoot van broeikasgassen te verminderen, met name tegen verhandelbare CO2-emissierechten. Een oplossing is nog niet in zicht.

Onze analyse, gericht op het ontrafelen van het dogma van door de mens veroorzaakte klimaatverandering, toont aan dat er sprake is geweest van een samenloop van belangengroepen: een convergentie van politieke, economische en sociale belangen, krachten en motieven die het lot van onderzoek en klimaatbeleid vooraf bepaalden. Het suggereert dat er sprake is geweest van politieke manipulatie – soms subtiel, soms minder subtiel – van de resultaten van wetenschappelijke analyses om a priori beleidsdoelen te legitimeren die al waren vastgesteld op basis van andere overwegingen.

In dit opzicht lijkt het IPCC niet volledig eerlijk te zijn geweest. Sonja Boehmer-Christiansen maakt ook een onderscheid tussen de onderzoeksfunctie en de adviserende functie van het IPCC. Wat het onderzoek betreft, erkent ze dat het IPCC uitstekend werk heeft verricht. Maar als het op de adviserende functie aankomt, beschouwt ze het IPCC als een

“gemengde groep van zelfbenoemde gelovigen en officieel aangestelde experts, van wie de meesten rechtstreeks door regeringen worden betaald, die niet in staat zijn om eerlijk advies te geven, of überhaupt advies te geven.”

Betekent dit dat de dreiging van door de mens veroorzaakte klimaatverandering niets meer is dan een artefact? De meningen lopen uiteen. In 1996 stelde het IPCC dat “het bewijsmateriaal erop wijst dat er een waarneembare menselijke invloed is op het wereldwijde klimaat”. Maar is deze invloed belangrijk en/of schadelijk? En kunnen we de modelleringsaanpak gebruiken om te ontdekken wat er in de toekomst zal gebeuren?

Critici denken van niet, maar het IPCC wekt de indruk dat er voldoende kennis is om beleidsmaatregelen te rechtvaardigen. Maar als we wat dieper graven, geeft zelfs het IPCC toe dat de tot nu toe gebruikte modellen geen betrouwbare voorspellingen voor de toekomst kunnen geven, hoewel modelbouwers wel aangeven dat ze nu goede aanbevelingen hebben gedaan en verder kunnen gaan zodra ze betere klimaatgegevens en krachtigere computers hebben.

Het is moeilijk om zich aan de indruk te onttrekken dat de eis van strikt bewijs – wat immers het onderliggende principe is in de meer exacte wetenschappen – op het gebied van klimaatverandering terzijde is geschoven. Het is vervangen door een beroep op het voorzorgbeginsel. Maar aan deze weg lijkt geen einde te komen. De mensheid wordt blootgesteld aan vele denkbare en ondenkbare bedreigingen (denk bijvoorbeeld aan 9/11!). Met andere woorden, het voorzorgbeginsel kan vele kanten opgaan.

Paradoxaal genoeg kan het ook worden gebruikt als argument om beleid te rechtvaardigen dat gericht is op het verhogen van de CO2-uitstoot. Niettemin zullen we schaarse middelen zo moeten gebruiken dat we geen onevenredige middelen besteden aan het bestrijden van één enkele potentiële bedreiging. Klimaatproblemen vallen waarschijnlijk in het niet bij door de mens veroorzaakte bedreigingen zoals terrorisme met chemische en biologische wapens.

Over het algemeen bestaat er onder gekwalificeerde wetenschappers geen consensus over de vraag of de aarde opwarmt of niet. Zelfs degenen die de opwarming als een feit accepteren, zijn het niet eens over de belangrijkste oorzaken ervan. Sommigen zijn het erover eens dat door de mens veroorzaakte uitstoot van CO2 en andere broeikasgassen in principe een opwarmend effect heeft, maar sommigen achten dit effect belangrijk, terwijl anderen het verwaarloosbaar achten omdat de betreffende gassen na verloop van tijd worden geabsorbeerd door planten en/of de oceanen en/of omdat andere terugkoppelingsmechanismen in het klimaat hun effect neutraliseren.

Sommigen geloven dat een zekere mate van opwarming van de aarde per saldo positieve effecten zal hebben voor de mensheid, bijvoorbeeld omdat een warmer klimaat meer land geschikt maakt voor landbouw en omdat hogere temperaturen leiden tot minder extreme weersomstandigheden. (Zie voetnoot)

Anderen vrezen daarentegen dat dit scenario zal leiden tot verlies van landbouwgrond in gebieden die al te kampen hebben met extreem hoge temperaturen en geloven dat hogere temperaturen juist zullen leiden tot extremere en dus schadelijkere weersomstandigheden.

Alle wetenschappers zijn het erover eens dat de maatregelen die in het Kyoto-protocol worden voorgesteld weinig tot niets zullen helpen. Niettemin zien sommigen deze maatregelen als een eerste stap naar een strengere aanpak in de toekomst. Anderen vinden het beter om ze te laten vallen vanwege hun ineffectiviteit en hoge kosten. Het klimaatbeleid van Kyoto vereist draconische maatregelen met onmeetbare resultaten. Zij zijn van mening dat de focus moet liggen op goedkopere en meer praktische maatregelen.

Hoe dan ook, wij geloven dat de theorie van de opwarming van de aarde op zijn minst een grondigere en vooral koelere analyse nodig heeft voordat er kostbare maatregelen worden genomen. Dit betekent overigens niet dat we niet moeten streven naar een zuiniger gebruik van fossiele brandstoffen. Dat is om tal van andere redenen zeer wenselijk: de eindigheid van deze natuurlijke hulpbronnen, gezondheid, schone lucht, bescherming van het landschap en een verminderde afhankelijkheid van olie uit het politiek instabiele Midden-Oosten. Maar of dit ook effect zal hebben op het klimaat, is op zijn zachtst gezegd onbewezen.

We hebben onze officiële gesprekspartners herhaaldelijk de simpele en directe vraag gesteld waarom burgers / belastingbetalers nooit zijn geïnformeerd over de kosten-batenverhouding van het Kyoto-verdrag. Dit is een gebruikelijke, ja zelfs verplichte praktijk voor elk publiek project in vele westerse landen, zelfs als de financiële impact van het betreffende project klein is in vergelijking met die van het klimaatbeleid.

Tot nu toe hebben ze de moeite niet genomen om ons antwoord te geven. Net als de mysterieuze figuur Godot, die nooit in Samuel Becketts toneelstuk verscheen, zal de ambtenarij deze informatie waarschijnlijk nooit openbaar maken, simpelweg omdat het te gênant is. Maar dankzij de wonderen van de moderne technologie, en met name het internet, is deze informatie op diverse plekken op het web te vinden.

We herhalen wat we eerder schreven. De kosten van het huidige klimaatbeleid bedragen enkele honderden miljarden dollars per jaar, terwijl de afkoeling die door deze maatregelen wordt veroorzaakt (volgens de onbetrouwbare modellen) in 2050 slechts ongeveer 0,02 °C bedraagt.

De vermeende door de mens veroorzaakte opwarming van de atmosfeer wordt blijkbaar als een categorie op zich beschouwd. Het is een geloofsovertuiging geworden en een lakmoesproef voor politieke correctheid, die niet aan een kosten-batenanalyse onderworpen zou moeten worden. Hoewel westerse landen al eeuwenlang geseculariseerd zijn, blijft het moeilijk om irrationele quasi-religieuze overtuigingen te bestrijden.

Ons eigen ‘verhaal’

Met hun enorme middelen heeft het IPCC scenario’s, ‘verhaallijnen’ genaamd, voor de komende eeuw gepresenteerd. Zonder middelen presenteren wij ons eigen – bescheiden – verhaal voor de komende jaren als alternatief.

De westerse economieën, met name die van Europa, zullen zich de komende jaren gematigd ontwikkelen. Economisch herstel en het creëren van banen zullen daarom bovenaan de westerse politieke agenda staan. Alles wat afbreuk doet aan deze prioriteiten zal aan een grondig onderzoek worden onderworpen. Alle bekende zaken zullen kritisch worden beoordeeld en getoetst op de vraag of ze bijdragen aan of afbreuk doen aan het bereiken van deze doelen. Ondertussen zal het aantal sceptische analyses van het dogma van door de mens veroorzaakte klimaatverandering, gepubliceerd in vaktijdschriften en de media, geleidelijk toenemen. Zoals Tas van Ommen, een Australische hoofdonderzoeker op het gebied van glaciologie, ooit opmerkte:

‘Het ontrafelen van het klimaat is als het afpellen van de lagen van een ui, en hoe meer we leren, hoe meer we weten wat we niet weten.’

Of dit scenario werkelijkheid zal worden, valt natuurlijk nog te bezien. Maar we geven de hoop niet op dat kennis uiteindelijk zal zegevieren over het vasthouden aan vooropgezette politieke agenda’s en/of star geloof in onvolwassen paradigma’s. Dit zou ons gemeenschappelijke doel moeten zijn, zowel voor degenen die het IPCC-paradigma aanhangen als voor klimaatsceptici.

Modellering en economie

In deze context ligt het voor de hand een vergelijking te trekken met ervaringen met wiskundige modellen in de economie. Het gebruik ervan was in de eerste helft van de vorige eeuw onderwerp van debat tussen pro-markt economen enerzijds en pro-planning economen anderzijds. Het was een van de meest cruciale debatten die ooit in de economische wereld hebben plaatsgevonden. Het werd onder andere gevoerd tussen Ludwig von Mises en Friedrich von Hayek van de zogenaamde Oostenrijkse School enerzijds en Oskar Lange en Abba Lerner anderzijds. De centrale vraag was of het überhaupt mogelijk was om economische berekeningen te maken in een socialistische planeconomie. Lange was voorstander van marktsocialisme met staatseigendom van de productiemiddelen, zoals belichaamd in de Sovjet-planeconomie. Met behulp van wiskundige modellen en computers zou de planeconomie de markt moeten kunnen nabootsen en zo het probleem van economische berekeningen oplossen, aldus Lange. Mises en Hayek waren van mening dat een dergelijk systeem nooit naar behoren zou kunnen functioneren. Ze benadrukten het belang van privébezit, met name de productiemiddelen, als noodzakelijke voorwaarde voor prijsvorming. Zonder privébezit zijn er ook geen markten. Zonder markten is er geen prijsvorming. En zonder prijsvorming ontbreekt het mensen aan informatie om economisch rationeel te handelen, wat leidt tot grootschalige maatschappelijke verspilling.

Dankzij de val van het communisme en de centraal geleide economie werd het debat eind jaren tachtig in het voordeel van Mises en Hayek beslecht. Maar daarvoor hadden zelfs veel westerse economen veel vertrouwen in de voorspellende waarde van economische modellen. Ze erkenden dat ze nog niet perfect waren, maar geloofden dat de toenmalige tekortkomingen verholpen konden worden door verdere ontwikkeling van statistiek, econometrie en het gebruik van krachtige computers. Vooral tijdens de stagflatie van de jaren zeventig bleek echter dat economische modellen steeds minder in staat waren de economische realiteit te verklaren en te voorspellen. Als gevolg daarvan werden economen zich steeds meer bewust van de fundamentele beperkingen van de modelgebaseerde benadering van de economie.

Zullen klimatologen uiteindelijk tot dezelfde conclusie komen?

***

Voetnoot:

Zie bijvoorbeeld: Sherwood & Keith Idso, Antropogene CO2-uitstoot zou de wereldwijde landbouwproductie drastisch kunnen verhogen door de gevolgen van ozonvervuiling te neutraliseren: ‘Een verdubbeling van de atmosferische CO2-concentratie zou de landbouwproductie in veel delen van de wereld kunnen verdubbelen door alleen de nadelige effecten van één luchtverontreinigende stof, ozon, te elimineren. Bedenk dan dat we tegen het midden van deze eeuw waarschijnlijk te maken zullen krijgen met een voedselproductiecrisis van onvoorstelbare proporties […] Vraag jezelf ten slotte af wat het voorzorgbeginsel hierover te zeggen heeft. […] We hebben een dergelijke oefening gedaan in onze beoordeling van het artikel van Hudak et al. (1999) en concludeerden dat ons nieuwe motto misschien zou moeten zijn: Bevrijd de biosfeer! Laat het CO2-gehalte in de lucht stijgen. En zo denken we er nog steeds over. CO2 is een levenselixir.’

***

Bron: Man-Made Global Warming: Unravelling a Dogma. 2004. (Zie hier.)

***.