Ontwikkelingshulp werkt voor Wallstreet

Door Rypke Zeilmaker.

De Wereldbank startte in 2021 het Climate Change Action Plan, een groene variant op ontwikkelingshulp aan Afrika, Azië en Latijns-Amerika. In het persbericht claimden ze toen, dat de armste landen “acht keer meer natuurrampen” over zich heen kregen dan in 1980. Dus was financiering nodig voor klimaatadaptatie en zonnepaneeltjes. Afgelopen jaar gaf deze publieke ontwikkelingsbank nog 39 miljard dollar voor het actieplan. Dat programma loopt 24 juni af. Die ‘groene’ bestedingen maken deel uit van een breder klimaathulppakket van meer dan 100 miljard dollar per jaar van Westerse landen.

Dat bedrag zou voor 2035 zelfs opgehoogd moeten worden tot 1,3 biljoen dollar per jaar. Dat stond in de laatste klimaatovereenkomst, die wereldleiders in 2025 in Brazilië tekenden – Amerika uitgezonderd. Als het aan de Amerikaanse regering ligt- de belangrijkste aandeelhouder van de Wereldbank- komt er geen verlenging. De minister van Financiën Scott Bessent stelde dat al die klimaatuitgaven “inspanningen ondermijnen om armoede tegen te gaan en economische groei te stimuleren.”

De klimaatprogramma’s zijn een herdoop van wat vroeger gewoon ‘ontwikkelingshulp’ heette. Daartoe vloeiden al biljoenen dollars Westers belastinggeld naar Afrikaanse landen. Die geldstroom loopt via publieke ontwikkelingsbanken, zoals De Nederlandse Financierings-maatschappij voor Ontwikkelingslanden (FMO). FMO financiert bijvoorbeeld windturbines in Kenia. Maar de meest ‘geholpen’ landen in Afrika blijven de armoede- en corruptielijstjes aanvoeren. Dat constateerde het huisblad van de bancaire sector, The Economist, vorig jaar nog in het artikel “Aid cannot make poor countries rich.”

Vanuit publiek oogpunt gezien werkt ontwikkelingshulp dus niet. Hulpmiljarden belanden op Zwitserse rekeningen van Afrikaanse dictators. En verder vooral bij Westerse hulp-multinationals. Die gingen steeds harder op het klimaatorgel blazen om subsidie te krijgen.

Het Nederlandse Humanistisch Instituut voor Ontwikkelingssamenwerking (Hivos) – goed voor 35 miljoen euro subsidie per jaar- adverteerde in 2010 zelfs met de slagzin:

Een gehoofddoekte Afrikaans meisje keek je als Westerse donor dankbaar aan. Want zij zou minder door global warming getroffen worden met jouw korte douche. In 2016 voerde Hivos rechtstreeks politieke campagne tegen de verkiezing van Trump als “potentiële ramp voor het klimaat.”

Het zijn niet alleen vooral Westerse ngo’s die riant profiteren van ontwikkelingshulp, groen en regulier. Maar ook Westerse beleggers. Al die miljarden van ontwikkelingsbanken komen namelijk indirect als bankensubsidie terecht bij private beleggers als Blackrock. Dat constateerde de Britse organisatie Debt Justice afgelopen december in een eigen onderzoeksrapport. Van de 88 armste en midden-inkomenslanden met staatsschuld, zou 39 procent van alle schuldbetalingen vloeien richting private schuldeisers.

In het ‘International Debt Report 2025’ van de Wereldbank staat dat regeringen van arme landen in 2022-2024 liefst 741 miljard dollar betaalden aan schuldeisers. Debt Justice stelt dat 415 miljard dollar daarvan uit rente bestaat. De vele miljarden die arme landen dus ontvangen aan ‘hulp,’ verdwijnen via de achterdeur- indirect- weer als winst voor private geldkolossen.

Veel van deze landen lenen namelijk miljarden dollars bij Blackrock en andere institutionele beleggers. Die zijn houders van zogenaamde ‘emerging market bonds’ (EMB’s). Dat zijn schuldpapieren voor ontwikkelingslanden die in 1990 door het Amerikaanse ministerie van financiën werden bedacht. EMB’s moesten het gemakkelijker maken voor arme landen om bij private geldschieters te lenen. Mocht een ontwikkelingsland de schuld (tijdelijk) niet afbetalen, dan konden beleggers de EMB inruilen voor Amerikaans schuldpapier. Dat verkleint hun financieel risico, en vergroot aantrekkelijkheid om in EMB’s te handelen. Banken mogen tegelijk hogere rentes voor een EMB-lening vragen, dankzij het hogere risico dat een arm land failliet gaat. Door die rentes kunnen beleggers in totaal wel 66 procent meer geld terugvangen, dan ze aan arme landen uitleenden. Dat constateerde Debt Justice afgelopen december.

Zo verwerd ‘hulp aan Afrika‘ tot een financieel product. Wat begon als ontwikkelingshulp, werd in de praktijk een manier om publiek geld te gebruiken om private schulden af te lossen. Overheden en internationale organisaties gaven geld aan Afrikaanse landen, maar dat geld werd vooral gebruikt om leningen terug te betalen aan private banken en investeerders.

Rypke Zeilmaker / Afke Smit.

Ook de ‘groene’ ontwikkelingshulp – geld voor klimaatprojecten – draait daarop uit. In plaats van de financiering van hulp aan de bevolking, wordt publiek geld rondgepompt. Daarvan profiteert Blackrock meer dan dat arme Hivos-meisje in Afrika.

***