Groen gas met een prijskaartje: de bijmengverplichting is een verkapte belasting

Van een onzer correspondenten.

Het wetsvoorstel van Minister Stientje van Veldhoven (D66) voor de bijmengverplichting groen gas is een slimme klimaatfuik: we blijven met aardgas verwarmen, maar zorgen dat er een stuk groen gas doorheen wordt gemengd. In de praktijk is het echter iets heel anders: een verplichte markt voor een duur en schaars product, waarvan de kosten automatisch bij de consument terechtkomen. Dat maakt de bijmengverplichting in feite een verkapte energiebelasting, niet een transparante klimaatmaatregel.

De politiek kiest voor een verkeerde route: een verplichte markt die de markt zelfs kan verstoren.

De wet verplicht aardgasleveranciers om een groeiend percentage groen gas in het gasnet te mengen, vanaf 2026 tot 2030 steeds meer. Dat ‘groene gas’ moet komen uit biomassa, afval of CO2-vrije productie, maar het aanbod is nu nog beperkt. De tegemoetkoming van de overheid is niet voldoende om de markt te stimuleren, en juist door de verplichting loopt de prijs op. De extra kosten worden niet door de overheid betaald, maar door de leveranciers aan de eindklant doorgerekend: huishoudens, bedrijven en scholen dragen het risico van de marktonvolledigheid.

Voor een gemiddeld appartement met gasketel kan de energierekening in 2030 door de bijmengverplichting tot ongeveer 140 tot 168 euro extra per jaar gaan kosten, goed voor ten minste 10 procent stijging op de gasrekening. Voor een tussenwoning met een gasgestookte cv-ketel ligt dat bedrag rond de 195 euro extra per jaar, nog steeds circa 10 procent. In andere berekeningen worden cijfers tot bijna 200 euro per jaar genoemd. Dit zijn geen marges die je uit je spaarpot kan pakken; het raakt harde budgetten voor huurders, pensioengerechten en kleine bedrijven.

Energierekenaar Hezelaer.nl:

‘Voor huishoudens gaat dit om circa €425,- per jaar, maar voor bedrijven met een groot gasverbruik kan de impact veel groter zijn.’

Voor de utiliteitssector kan de druk groot zijn. Kantoren, scholen en verenigingsgebouwen met een gasgestookte cv-ketel kunnen in 2030 tot tienduizenden euro’s extra kwijt zijn, afhankelijk van hun verbruik en de uiteindelijke prijs van groen gas. In sectoren zoals glastuinbouw, horeca en voedingsindustrie, waar aardgas een groot deel van de kosten uitmaakt, kan de bijmengverplichting een concurrentie nadeel betekenen. Dat maakt de maatregel niet alleen een klimaatvraag, maar ook een verdelingsvraagstuk: wie draagt de kosten van de transitie, en wie wordt uit de markt gedrukt?

‘Er is een jaar lang gewerkt aan deze extra beprijzing, maar ondertussen is geen enkel alternatief onderzocht. Net zomin als manieren om telers te helpen’, reageert Adri Bom-Lemstra van Glastuinbouw Nederland.

De grootste kritiek is dat de overheid een verplichte markt creëert voor een product dat nog niet op schaal beschikbaar is. CE Delft wijst er expliciet op dat de markt voor groen gas waarschijnlijk krap blijft, waardoor de prijs richting de buy-out van 450 euro per ton CO2-eq. kan oplopen. De doelstelling van 1,1 bcm groen gas in 2030 is ambitieus, maar de productiecapaciteit is nog onzeker. Dat maakt de bijmengverplichting een enorme gok: als de markt niet meekomt, betalen consumenten en bedrijven de rekening.

De bijmengverplichting is een typisch voorbeeld van een ‘invisible policy’: de maatregel is bureaucratisch verpakt, maar de impact is direct in de portemonnee van de consument. Een transparanter alternatief zou zijn om directe subsidies te geven aan de productie van groen gas, of een duidelijke prijsopslag voor de CO2-compensatie te hanteren. Dan weet iedereen waarvoor hij betaalt, en kan de overheid de kosten controleren. In plaats daarvan kiest de politiek voor een verkeerde route: een verplichte markt die de markt zelfs kan verstoren.

‘De financiële gevolgen van de groengaswet zijn nog onvoldoende bekend en zullen de komende jaren naar verwachting leiden tot aanzienlijk hogere gasrekeningen voor huishoudens’, waarschuwt Essent op basis van eigen onderzoek.

De kernvraag is niet of groen gas nuttig is, maar of een verplichte bijmenging de goedkoopste en eerlijkste weg is. Het huidige wetsvoorstel loopt het risico om de energieprijzen te verhogen, zonder garantie op een schaalbare markt. De overheid zou beter doen om een stap terug te nemen, een realistische aanbodprognose te maken en een transparante financiering te kiezen. Anders wordt de bijmengverplichting niet een klimaatoplossing, maar weer een verkapte last voor de consument — precies wat het vertrouwen in de politiek ernstig kan schaden. Nog los van de vraag of de vermeende noodzaak van C02 reductie wetenschappelijk wel zo noodzakelijk is.

***

Bronnen: o.a. hier en hier.

***