Marianna Mazzucato – ‘Godmother’ van het Britse klimaatbeleid

Toen Ed Miliband vorige week het podium betrad tijdens het Nationale Groeidebat van de Good Growth Foundation in Westminster, stelde hij zijn publiek van overtuigde aanhangers niet teleur. Geflankeerd door de econoom die hij al lange tijd bewondert, hield Miliband een toespraak die zou kunnen dienen als schoolvoorbeeld van wat ik elders de “economische ongeletterdheid van het Britse energiebeleid” heb genoemd.

Het afdoen als louter domheid zou echter een vergissing zijn. Er zit een methode achter Milibands waanzin – een methode die jarenlang is verfijnd in de besloten zalen van het ‘woke’ Oxford en de door Fabian Society geïnspireerde London School of Economics, en die nu een extra impuls heeft gekregen door de op ‘missie’ gerichte theorieën van professor Mariana Mazzucato van University College London.

In die toespraak – die later door de New Statesman werd gepubliceerd – verklaarde Miliband dat “het tijdperk van de zekerheid van fossiele brandstoffen voorbij is, en dat het tijdperk van de zekerheid van schone energie moet aanbreken.” Hij prees “de peetmoeder van de missies, Marianna Mazzucato, die bij ons is”, voor het intellectuele fundament van Labours streven naar schone energie.

De missie, zo zei hij, die in de oppositie en nu in de regering is ingezet, bestaat uit “twee onderdelen: streven naar een schoon elektriciteitssysteem, maar ook zoveel mogelijk elektrificeren, terwijl we de bredere economie koolstofvrij maken.” Geïnspireerd door de “lessen” van de Russische invasie van Oekraïne en de recente crisis rond de afsluiting van de Straat van Hormuz, benadrukt Miliband dat Groot-Brittannië zich volledig moet inzetten voor netto nuluitstoot, investeringen in olie en gas in de Noordzee zwaar moet belasten en “alles moet elektrificeren”, terwijl elke nieuwe exploratie en ontwikkeling van binnenlandse koolwaterstoffen moet worden afgewezen.

verderfelijke politieke elite

Dit is geen onwetendheid die voortkomt uit onervarenheid. Miliband is al bijna twee decennia een centrale figuur in de Britse – en de wereldwijde – klimaatbeweging. Als minister van Klimaatverandering onder Gordon Brown speelde hij een belangrijke rol bij de totstandkoming van de Climate Change Act van 2008, de wettelijke basis voor de door het VK zelfverklaarde dwaasheid van “internationaal klimaatleiderschap“. Sindsdien is hij schaduwminister van Energie en Klimaatverandering geweest en sinds juli 2024 minister van Energiezekerheid en Netto Nul-emissies.

Zijn vingerafdrukken zijn te vinden op elke belangrijke escalatie: de wettelijk bindende doelstelling van netto nul uitstoot in 2050, de drang naar “schone, lokaal geproduceerde” hernieuwbare energiebronnen en het doelbewust afremmen van de Noordzeeproductie door middel van extra belastingen en regelgevende obstakels.

Miliband is verre van een beginner; hij is een doorgewinterde politicus die klimaatideologie consequent boven economisch realisme heeft gesteld. De wortels van deze aanpak liggen in zijn opleiding. Miliband studeerde Filosofie, Politiek en Economie (PPE) aan Corpus Christi College in Oxford, voordat hij een master in Economie behaalde aan de London School of Economics (LSE).

PPE, die beruchte Oxbridge-opleiding die generalistische debaters en beleidsdeskundigen voortbrengt, wordt al lange tijd bekritiseerd omdat ze gladde praters aflevert die vloeiend zijn in het debatteren over abstracties en ambtelijke procedures, maar vaak oppervlakkig inzicht hebben in de afwegingen en prikkels in de praktijk. De opleiding wordt gezien als een “zekere weg naar de top” en heeft regelmatig talloze Britse premiers (waaronder Cameron, Truss en Sunak), ministers en topambtenaren voortgebracht.

Voeg daarbij het Fabianistische socialistische ethos van de LSE – van oudsher een bakermat van centrale planning en door de staat gestuurde ‘vooruitgang’ – en je hebt de perfecte voedingsbodem voor geleerde economische ongeletterdheid. Dit is geen gebrek aan kennis van economie; het is de actieve overname van een bijzondere variant ervan, waarin ‘het redden van de planeet’ door een zelfbenoemde expertklasse van de apocalyps van ‘wereldwijde opwarming’ zwaarder weegt dan elke alledaagse overweging van betrouwbaarheid of alternatieve kosten.

Maak kennis met Mariana Mazzucato, de UCL-hoogleraar wiens boek uit 2021, Mission Economy: A Moonshot Guide to Changing Capitalism, de bijbel is geworden voor Starmers vijfpuntenprogramma van Labour .

Milibands lof voor haar als de “peetmoeder van de missies” was geen loze opmerking. Mazzucato’s raamwerk – gedurfde staatsmissies om markten vorm te geven, “richtinggevendheid”, “intersectorale samenwerking” en “publieke waarde” – is volledig overgenomen. Starmers missies op het gebied van netto nuluitstoot, gezondheid, onderwijs en de rest sluiten aan bij haar oproep aan de overheid om niet langer “marktfalen te herstellen”, maar actief markten te creëren door middel van ambitieuze “moonshot”-plannen.

Critici van professor Mazzucato, waaronder economen als Alberto Mingardi in City Journal en Michael D. Thomas in The Independent Review, verwijzen naar haar werk als een voorbeeld van de “nirvana-drogreden”: het vergelijken van imperfecte markten in de echte wereld met een geïdealiseerde, alwetende staat die vrij is van rent-seeking, bureaucratische machtsgreep of coördinatieproblemen. Haar bewijsmateriaal is selectief: ze overdrijft de rol van de staat bij innovaties zoals de mobiele telefoon, terwijl ze overheidsverspilling, politiek kortetermijndenken en het kennisprobleem waar Friedrich von Hayek voor waarschuwde in zijn kritiek op de “fatale hoogmoed” van centrale planning, bagatelliseert.

Mazzucato’s jargon – “missies”, “maanlandige projecten”, “collectieve intelligentie” – is geen neutrale retoriek. Het is het taalkundige raamwerk van een wereldbeeld waarin experts in beleidsdocumenten en overheidsinstituten het beter weten dan prijssignalen, consumentenkeuzes of ondernemersinnovaties. Miliband en Starmer citeren haar niet als een econoom die toetsbare hypotheses presenteert, maar als een influencer wiens verhaal aansluit bij de klimaatsentiment.

Sinds 2023 is prof. Mazzucato een belangrijke technisch adviseur van de premier van Barbados, Mia Mottley, en heeft hij samen met haar twee belangrijke rapporten geschreven over inclusieve en duurzame ontwikkeling voor Barbados. Een centraal onderdeel van het regeringsbeleid is het Bridgetown-initiatief, dat Mottley in 2022 lanceerde en waarvoor ze Mazzucato uitnodigde om als oprichtend lid toe te treden.

Het initiatief roept de VN op om klimaatkwetsbare kleine eilandstaten (SIDS), die naar verluidt existentiële bedreigingen ondervinden door de stijging van de zeespiegel, ruimere toegang te geven tot compensatie voor geleden schade en klimaatfinancieringsmechanismen.

Het klimaatprobleem staat boven alles

Economie is de wetenschap die alternatieven rangschikt op basis van schaarste, oftewel ‘opportuniteitskosten’, en de afwegingen die overheden maken tussen verschillende beleidskeuzes. Wanneer klimaatverandering tot een existentiële noodzaak wordt verheven, verdwijnen afwegingen als sneeuw voor de zon. Er is dan nog maar één mogelijkheid (‘decarbonisatie’) en slechts één kostenpost (‘decarbonisatie’) die ertoe doet. Het enige toegestane beleid is beleid dat de decarbonisatie versnelt, ongeacht de kosten voor energierekeningen, banen of economische groei. Nergens is dit duidelijker dan in het Britse energiebeleid.

Miliband benadrukt dat hernieuwbare energiebronnen ‘van eigen bodem’, ‘schoon’ en bovendien ‘goedkoper’ zijn, waardoor Groot-Brittannië beschermd is tegen de volatiele wereldwijde prijzen van fossiele brandstoffen.

Geen van deze beweringen doorstaat echter een kritische blik. Componenten voor zonne- en windenergie worden overwegend in China geproduceerd, waar de kolencentrales de basis vormen van de gehele wereldwijde toeleveringsketen, van de winning van zeldzame aardmetalen tot de raffinage van polysilicium. De visie van een “schone energie-supermacht” is afhankelijk van de vervuilende energie van Peking.

Het Verenigd Koninkrijk heeft diverse initiatieven om de productie terug naar eigen land te halen en zo een “renaissance in de schone energieproductie” teweeg te brengen. De meeste daarvan zijn op zijn zachtst gezegd vergezocht (denk aan Boris Johnsons bewering dat het VK het “Saoedi-Arabië van de windenergie” zou worden). Er zijn geen grote OEM’s (Original Equipment Manufacturers) in Britse handen. Turbines worden nog steeds ontworpen en grotendeels geleverd door buitenlandse bedrijven (Vestas, Siemens Gamesa, GE Vernova). Een “Britse windturbine” van de grond af aan zou enorm veel onderzoek en ontwikkeling, kapitaal en schaalvoordelen vereisen die momenteel niet bestaan.

Bij elke volledige analyse van de productiecyclus van hernieuwbare energie is de winning en raffinage van mineralen en zeldzame aardmetalen die nodig zijn voor de productie van componenten in zonne-, wind- en batterijtechnologieën allesbehalve schoon. En de mythe van “goedkope” hernieuwbare energie is talloze malen ontkracht, hoewel eindeloze debatten over systeemkosten en de wisselvalligheid ervan steeds opnieuw opduiken in de literatuur over energiebeleid.

Maar de echte test voor alle landen die zich inzetten voor Net Zero blijft hoe lang overheidssubsidies voor hernieuwbare energie enerzijds en hoge belastingen op fossiele brandstoffen anderzijds stand kunnen houden, voordat kiezers in opstand komen tegen de hoge energierekeningen en voordat de obligatiemarkt zich ermee bemoeit en de kredietwaardigheid van het land op de internationale kredietmarkten wordt getest.

Ondertussen hebben de strafheffingen op investeringen in de Noordzee de achteruitgang versneld van een sector die Groot-Brittannië nog steeds energiezekerheid en belastinginkomsten oplevert. Fatih Birol, uitvoerend directeur van het IEA – die zich eerder berouwvol had uitgelaten over zijn anti-fossiele brandstofstandpunt tijdens openbare ontmoetingen met de Amerikaanse minister van Energie Chris Wright – herhaalt nu opnieuw de woorden van Miliband. Omdat er geen nieuwe investeringen in olie en gas nodig zijn, aangezien de vraag zal dalen en investeringen waardeloos zullen worden, adviseert Birol dat het Verenigd Koninkrijk een groot deel van zijn potentiële uitbreiding in de Noordzee moet laten varen, “ondanks de druk”.

In de energiecrisis die werd veroorzaakt door de Russische invasie van Oekraïne in 2022 en nu in het licht van de Hormuz-crisis, gaf Fatih in een exclusief interview met The Guardian zijn mening :

“Er komt een aanzienlijke impuls voor hernieuwbare energie en kernenergie, en een verdere verschuiving naar een meer geëlektrificeerde toekomst… En dit zal ten koste gaan van de belangrijkste afzetmarkten voor olie… De vaas is gebroken, de schade is aangericht – het zal erg moeilijk zijn om de stukken weer in elkaar te zetten. Dit zal blijvende gevolgen hebben voor de wereldwijde energiemarkten voor de komende jaren.”

Wat Net Zero voor Groot-Brittannië heeft betekend

De cumulatieve bbp-groei van Groot-Brittannië sinds 2008 blijft achter bij die van de VS en zelfs een groot deel van de EU, zoals Jon Moynihan nauwgezet documenteert in zijn tweedelige boek Return to Growth: How to Fix the Economy. Terwijl de VS floreerden dankzij de schaliegasrevolutie en marktgedreven innovatie, heeft het Verenigd Koninkrijk te maken gehad met de-industrialisatie, energiearmoede en door beleid veroorzaakte stagnatie.

De enorme overheidsuitgaven aan onderzoek en ontwikkeling op het gebied van groene innovatie – zoals professor Mazzucato pleit voor “maanlandige projecten” – blijken niet rendabel wanneer ze economisch worden getoetst. Milibands investering van 22 miljard pond in koolstofafvang en -opslag (CCS) – een onbewezen en buitensporig dure technologie – is daar een treffend voorbeeld van. Het is precies het soort industriebeleid dat Mazzucato bepleit: de overheid die “winnaars aanwijst” terwijl ze risico’s socialiseert en de winsten privatiseert voor vriendjes.

Particuliere bedrijven zoals Google en SpaceX lopen vaak voorop waar de overheid achterblijft. Overheidssubsidies voor onderzoek en ontwikkeling nodigen uit tot vriendjespolitiek – bedrijven vinden het makkelijker om te lobbyen voor subsidies dan om te concurreren op een competitieve markt. Bureaucratische commissies kunnen de verspreide kennis van markten met een direct belang niet nabootsen. Kernfusie blijft bijvoorbeeld altijd “nog 50 jaar in de toekomst“, en de geschiedenis staat vol met mislukte innovaties die door de staat zijn gestuurd. Milibands aanpak weerspiegelt de arrogantie van deze planner in optima forma.

Lenins nuttige idioten

Het dieperliggende probleem is emotioneel, niet intellectueel. Zoals een scherpzinnige X-post stelt, lijdt Ed Miliband aan een “messias-complex”. Adviseurs die verstand hebben van economie worden aan de kant geschoven omdat de missie messiaans is: Groot-Brittannië moet de wereld leiden in “klimaatleiderschap”, ongeacht de gevolgen. Deze intellectuele onwetendheid is wijdverspreid onder progressieve regeringen in de Angelsaksische wereld – van Ottawa tot Canberra tot Brussel.

Ze houden vast aan het dogma van netto nul, zelfs nu de energieprijzen de pan uit rijzen, industrieën vertrekken en kiezers in opstand komen bij de stembus.

De ideeën van Mazzucato bieden de perfecte intellectuele dekmantel. Haar missies beloven doelgericht kapitalisme zonder de rommelige realiteit van perverse prikkels, bureaucratisch falen of onbedoelde beleidsgevolgen. Ze verheffen het ‘algemeen belang’ boven winst en verlies, waardoor politici zich kunnen voordoen als visionairs terwijl ze de macht van de bureaucratie en de subsidies aan het bedrijfsleven versterken. Daarmee dienen ze een grotere agenda: het klimaat gebruiken als Trojaans paard voor een uitgebreidere staatscontrole over de economie.

Lenin vond, zoals bekend, “nuttige idioten” onder westerse intellectuelen die sympathiseerden met de bolsjewistische zaak – naïeve meelopers die geloofwaardigheid verleenden aan revolutionair geweld. De Groenen lijken hun eigen kader te hebben gevonden in de stijl van Mazzucato: hoogopgeleide, vakbekwame economen wier geleerde ongeletterdheid intellectuele respectabiliteit verleent aan beleid dat de arbeidersklasse verarmt, de groei belemmert en vriendjes verrijkt.

Noem ze gerust Mazzucato’s idioten. Ze zijn onmisbaar voor de Net Zero-agenda, juist omdat ze ideologische ijver verhullen in de taal van economische verfijning. Groot-Brittannië verdient beter. Zolang beleidsmakers de nederigheid van de klassieke politieke economie niet herontdekken – waarbij ze de afwegingen erkennen, de beperkingen van staatskennis en -optreden, en de superieure informatie-verwerkingscapaciteit van concurrerende markten – zal de methode achter Milibands waanzin blijven leiden tot hogere energierekeningen, lagere groei en energieonzekerheid, vermomd als klimaatdeugd en morele triomf.

Het blijkt dat de missie niet is om de planeet te redden. Het is om het kapitalisme te hervormen naar het beeld van de administratieve staat. En de rekening zal, zoals altijd, door de gewone Britten worden betaald.

***

Een versie van dit artikel werd eerder gepubliceerd in de Daily Sceptic hier.

Dr. Tilak K. Doshi is de energieredacteur van The Daily Sceptic. Hij is econoom, lid van de CO₂ Coalition en voormalig columnist voor Forbes. Volg hem op Substack en X.

***