De zondagse beschouwing van Jan van Friesland.

De inzet van termen als ‘klimaatontkenner’, ‘racist’ en ‘extreemrechts’ in het Nederlandse politieke debat kan moeilijk nog worden begrepen als louter beschrijvend taalgebruik. In toenemende mate functioneren deze labels als instrumenten van politieke en morele positionering, waarbij niet zozeer de inhoud van een standpunt centraal staat maar de morele legitimiteit van de spreker zelf. Tegen deze achtergrond krijgt het debat een sterk normatief karakter: wie het label op het voorhoofd van een ander plakt, claimt impliciet de morele superioriteit — de zogeheten moral high ground. Het heeft de werking van een verbale guillotine: aperte afschuw moet het hoofd van de beschuldigde laten rollen, waardoor het zwijgen wordt opgelegd.

Zie het lot van Henri Bontenbal (CDA)

De casus van ‘klimaatontkenner’ is illustratief. Oorspronkelijk verwees deze term naar een relatief scherp afgebakende positie: het ontkennen van het bestaan van antropogene klimaatverandering. In de Nederlandse praktijk is de betekenis echter aanzienlijk opgerekt en strekt zich inmiddels uit naar politici en opiniemakers die, op wetenschap gebaseerde, vraagtekens zetten bij de mate van menselijke invloed, de effectiviteit van klimaatbeleid of de proportionaliteit van kosten. Daarmee verschuift de term van een empirische kwalificatie naar een polemisch frame.

Milieudefensie:

‘Schadelijk voor je toekomst’: jongeren plakken politieke posters met waarschuwingslabels

Milieudefensie Jong vraagt aandacht voor klimaat, een verwaarloosd thema in de verkiezingscampagnes

Amsterdam, 24 oktober 2025 – “Haags wanbeleid kan leiden tot een langzame, pijnlijke dood”, “Klimaatontkenners zijn schadelijk voor uw vrienden en familie”, en “Een coalitie zonder klimaatvisie kan uw ongeboren kind doden”. Deze leuzen staan op duizenden ‘verkiezingsposters’ die de jongeren van Milieudefensie in de nacht van donderdag op vrijdag in 12 steden door het hele land plakten. De posters in de stijl van de waarschuwingen op sigarettenpakjes bevatten de gezichten van Geert Wilders, Dilan Yesilgöz, Caroline van der Plas en Henri Bontenbal. Met de actie vragen de jongeren om meer aandacht voor de klimaatcrisis.

De semantische verbreding heeft twee belangrijke effecten. Ten eerste wordt het label inzetbaar als politiek wapen: door een tegenstander als ‘ontkenner’ te framen, wordt hij buiten het domein van rationele discussie geplaatst. De impliciete boodschap luidt dat debat overbodig is, omdat de ander zich buiten de grenzen van het redelijke heeft begeven. Volksvertegenwoordiger Lourens Dassen (Volt) vond in Lidewij de Vos (FvD) een klimaatontkenner en wilde recent niet met haar in debat: het zou met haar niet over feiten kunnen gaan.

Ook leidt deze inflatie tot erosie van betekenis. Wanneer zowel een fysicus die klimaatmodellen bekritiseert als een complotdenker onder dezelfde noemer vallen, verliest het label onderscheidend vermogen.

Een vergelijkbare dynamiek is zichtbaar bij termen als ‘racisme’ en ‘extreemrechts’. Ook hier is sprake van een verschuiving van een relatief specifieke betekenis — bijvoorbeeld biologische superioriteitsclaims of segregatie — naar een breed toepasbaar moreel oordeel dat uiteenlopende politieke posities kan omvatten, zoals ‘restrictief migratiebeleid’ of ‘kritiek op multiculturalisme’. In beide gevallen geldt dat de term minder functioneert als analytische categorie en meer als signaal van morele afkeuring.

We zullen moeten afwachten waar de geladen begrippen zullen stranden of mogelijk dat ze zich tegen de gebruiker zelf kunnen keren.

Jan van Friesland.

Bij de Franse revolutie was de guillotine van de revolutionairen het wapen tegen de heersende macht, totdat het ook zeer effectief bleek om mede-revolutionairen een kopje kleiner te maken. Zie het lot van Henri Bontenbal (CDA):

‘Je kind zou maar te maken krijgen met de gevolgen van klimaatverandering omdat één of andere anti-klimaatbeleid gekkie steeds maar weer desinformatie de wereld in hielp. Kunnen we die mensen niet strafrechtelijk vervolgen?’

Vorig jaar prijkte Henri Bontenbal op een poster van Milieudefensie waar hij zelf als klimaatontkenner werd neergezet.

***

Deel dit bericht a.u.b.
LinkedInMastodonWhatsApp

Gerelateerd: