Wetenschapsactivisme

Theunis Piersma.

Door Rypke Zeilmaker.

Wetenschappelijk tijdschrift Plos Biology kwam in april met opmerkelijk nieuws. Zij uitten een officiële ‘expression of concern’ bij de wijze waarop de Friese professor Theunis Piersma data had gebruikt om kokkelvisserij op de Waddenzee te beschuldigen van langdurige natuurschade. Ze deden aan ‘cherry picking’ – dan gebruik je alleen data die de eigen vooringenomen insteek ondersteunt.

Zo’n officiële waarschuwing is dodelijk voor je reputatie als onderzoeker. Piersma is al sinds 2025 met pensioen, dus economische schade ondervindt hij er niet van. Maar de voorheen in de mainstream media gelauwerde ecoloog werd daarin nu plots doelwit van kritische vragen in de populaire media. Terwijl het gewraakte werk al 25 jaar eerder was gepubliceerd, eerst in het Journal of Applied Ecology (2002) en pas later in Plos Biology. (2006)

Piersma stelt in reactie dat er sprake is van ‘fophef.’ De kritiek op zijn studie was al jaren terug in de literatuur beschreven, stelde hij. Zijn critici in een artikel in Plos Biology uit 2023- twee voormalige collega’s bij Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee (NIOZ) op Texel – zouden (toen pas) op basis van persoonlijke rancune zijn werk hebben aangevallen. Eén van hen, ecoloog Jaap van der Meer ontkent dit. Hij stelt desgevraagd dat “je weet dat Piersma het met de waarheid niet zo nauw neemt.”

Er is hier meer aan de hand dan enkel een wetenschappelijk dispuut. De timing van Piersma’s ‘fall from grace’ was namelijk opmerkelijker dan de ontmaskering. Want de economische en politieke gevolgen van zijn studies zijn niet terug te draaien, een kwart eeuw na eerste verschijning van het gewraakte werk. Bovendien voeren de onderzoekers er financieel wel bij.

De mechanische kokkelvisserij werd verboden, na het zogenaamde ‘Kokkelarrest’ van september 2004. Milieuclub ‘Wilde Kokkels’ spande bij de Raad van State een proces aan tegen de oogst van kokkels, die plaatsvond met baggerschepen en zuigers. In die actiegroep zat NIOZ-medewerker Petra de Goeij, tevens Piersma’s vrouw. De rechter oordeelde dat de ‘best beschikbare wetenschap’ uitwees, dat mechanische kokkelvisserij “langdurige significante effecten” op de Wadbodem hadden. Volgens Europese natuurregels mag dat niet.

Die conclusie leidde de rechter af van het werk van Piersma’s NIOZ. Het Kokkelarrest was de opmaat tot het Waddenfonds (2008): 800 miljoen euro natuurcompensatiegeld van Shell (NAM) uit aardgasbaten door Waddengaswinning. Die subsidies werden het nieuwe verdienmodel van de groene Waddenlobby. De deal tussen de NAM en de milieulobby was toen ‘gefixt’, door een mannetjesmaker van de milieubeweging, Wouter van Dieren. Die liet zich door de NAM inhuren, om zijn achterban van milieuclubs en hun bevriende ecologen te pacificeren. Want stel dat milieuclubs na de kokkelvisserij ook de gaswinning zouden gaan aanvechten …

Wouter van Dieren.

Van Dieren sloot dus een niet-aanvalsverdrag tussen de milieubeweging en NAM met een enorme zak aan gasbaten. Liefst 122 miljoen euro daarvan werd vervolgens gebruikt om de mechanische kokkelvisserij uit te kopen. Voortaan mocht alleen kleinschalig handmatig geoogst worden. Vervolgens werd met het geld van de NAM een jaarlijks onderzoeksbonanza opgetuigd voor academici, die ‘betere kennis’ voor bescherming van het Waddengebied beloofden.

Onderzoekers- waaronder Piersma en zijn collega’s bij de Rijksuniversiteit Groningen en het NIOZ- konden tientallen miljoenen euro’s putten uit het Waddenfonds voor alsmaar meer onderzoek. Daarbij moest meestal vooral de resterende visserij het ontgelden vanwege het vermeende aanrichten van natuurschade. Een recent onderzoek naar ‘bodemverstoring door visserij’ kon bijvoorbeeld nog op 4 miljoen euro subsidie rekenen. Eén veldcoördinator kon met dat onderzoek in vier jaar tijd liefst een half miljoen euro op zijn rekening bijschrijven. Nu die buit binnen is, richten milieuclubs hun pijlen weer op de Waddengaswinning.

Rypke Zeilmaker Afke Smit.

En plots worden wetenschappers die eerder volop met Piersma bij het NIOZ samenwerkten in het openbaar kritisch. Jaap van der Meer ging recent ook met pensioen (‘met emeritaat’). En wat schetst onze verbazing? Laatst in de Tweede Kamer nam de voormalig NIOZ-ecoloog het zelfs op voor de garnalenvisserij, die bij zijn collega-ecologen waaronder Piersma en milieuclubs steeds mikpunt is. Net als zijn NIOZ-collega Han Lindeboom. Die liet vóór zijn pensionering geen mogelijkheid liggen om samen met milieuclubs vissers zwart te maken. Nu ontpopt Lindeboom zich plots tot dé criticus van doorgeslagen stikstofbeleid tegen boeren en vissers. De wetenschap schrijdt dus blijkbaar voort bij ieder emeritaat.

***

Bron: De Andere Krant hier.